Encyklopedia

To doskonały przedmiot.
Ten artykuł istnieje również w wersji audio.
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do nawigacji Skocz do wyszukiwania
Historia Naturalis Starszego Pliniusza w bogato ilustrowanym wydaniu XIII-wiecznym
Nouveau Larousse illustré , 1897–1904
Meyers Konversations-Lexikon , wydanie 4, tomy 1-16 (1885-1890)
Bertelsmann Lexikothek w 26 tomach, w wydaniu z 1983 r.

Encyklopedia ( posłuchaj ? / i ), dawniej także z francuskiego : Encyclopédie (od starożytnej greki ἐγκύκλιος παιδεία enkýklios paideía , niemieckie „koło nauk i sztuki, które każdy wolny Grek musiał uprawiać w młodości, zanim wszedł w życie do studium specjalnego” , tj. to, co dziś nazywamy „kształceniem podstawowym, kształceniem ogólnym, kształceniem ogólnym”, [1] patrz Paideia ), jest szczególnie obszernym źródłem odniesienia . Termin encyklopedia ma na celu wskazanie szczegółów lub szerokiego zakresu tematów, tak jak w przypadku osoby, o której mówi się, że ma wiedzę encyklopedyczną. Przedstawiono podsumowanie całej wiedzy. Encyklopedia jest więc przeglądem wiedzy o określonym czasie i przestrzeni, który pokazuje powiązania. Ponadto takie prace określane są mianem specjalistycznych encyklopedii, które zajmują się tylko jednym tematem lub tematem.

Znaczenie terminu encyklopedia jest płynne; Encyklopedie stały między podręcznikami z jednej strony a słownikami z drugiej. Historia Naturalis z I wieku naszej ery uważana jest za najstarszą w całości zachowaną encyklopedię. Przede wszystkim wielka francuska Encyclopédie (1751-1780) narzuciła termin „encyklopedia” dla słownika technicznego . Ze względu na porządek alfabetyczny encyklopedie są często określane mianem encyklopedii .

Obecna forma leksykonu rozwijała się przede wszystkim od XVIII wieku; jest to obszerny słownik literatury faktu na wszystkie tematy, przeznaczony dla szerokiego grona odbiorców. W XIX wieku dodano typowy neutralny, rzeczowy styl. Encyklopedie miały bardziej przejrzystą strukturę i zawierały nowe teksty, a nie tylko adaptacje starszych (zagranicznych) dzieł. Przez długi czas jednym z najbardziej znanych przykładów w świecie niemieckojęzycznym była Encyklopedia Brockhaus (od 1808), a po angielsku Encyclopaedia Britannica (od 1768).

Od lat 80. encyklopedie dostępne są również w formie cyfrowej, na płytach CD-ROM oraz w Internecie. Niektóre są kontynuacją starszych prac, inne to nowe projekty. Szczególnym sukcesem była Microsoft Encarta , wydana po raz pierwszy na płycie CD-ROM w 1993 roku . Założona w 2001 roku Wikipedia urosła do rangi największej encyklopedii internetowej.

wyrażenie

definicje

FrontyspisCyklopedii 1728” z notatkami na temat zawartości

Starożytny historyk Aude Doody nazwał encyklopedię gatunkiem trudnym do zdefiniowania. Encyklopedyzm to dążenie do wiedzy uniwersalnej lub sumy wiedzy ogólnej (o określonej kulturze). W szczególności encyklopedia jest książką „gromadzącą i porządkującą albo cały zestaw wiedzy ogólnej, albo wyczerpujące spektrum materiałów na dany temat”. wiedzieć. [2]

Dla samozrozumienia encyklopedii często ocenia się przedmowy prac. [3] W XVIII, a zwłaszcza XIX wieku podkreślali, że streszczają wiedzę nie dla specjalistów, ale dla szerszego grona odbiorców. [4] W przedmowie Brockhausa na przykład jest napisane w 1809 roku:

„Celem takiego słownika w żadnym wypadku nie może być dostarczenie pełnej wiedzy; raczej to dzieło — które ma być swego rodzaju kluczem do otwarcia drogi do kręgów wykształconych i do umysłów dobrych pisarzy — składa się z podstawowej wiedzy z zakresu geografii, historii, mitologii, filozofii, nauk przyrodniczych, sztuk pięknych , a inne nauki zawierają tylko tę wiedzę, którą każdy wykształcony musi znać, jeśli chce wziąć udział w dobrej rozmowie lub przeczytać książkę [...]”

- Preambuła. W: Leksykon rozmów Brockhaus , 1809 [5]

Bibliotekarz i ekspert encyklopedii Robert Collison napisał około 1970 roku dla Encyclopaedia Britannica we wstępie do odpowiedniego artykułu w Macropedii :

„W dzisiejszych czasach większość ludzi myśli o encyklopedii jako wielotomowym podsumowaniu całej dostępnej wiedzy, wraz z mapami i szczegółowym indeksem, z licznymi załącznikami, takimi jak bibliografie, ilustracje, wykazy skrótów i wyrażeń obcych, gazetery itp.”

Robert L. Collison, Warren E. Preece : Artykuł „Encyklopedie i słowniki”. W: Encyklopedia Britannica , 1998 [6]

rozwój do współczesnego terminu

Współczesny termin „encyklopedia” składa się z dwóch greckich słów: ἐγκύκλιος enkýklios , kręcącego się w kółko, a także: wszechstronna, ogólna i παιδεία paideía , edukacja lub nauczanie. Powstała ἐγκύκλιος παιδεία nawiązywała do „edukacji chóralnej”, czyli pierwotnie do przygotowania muzycznego młodych, wolno urodzonych Greków w kręgu teatralnego chóru . [7] Grecy nie mieli wiążącej listy nauczanych przedmiotów. Współcześni uczeni wolą tłumaczyć greckie wyrażenie jako wykształcenie ogólne, w sensie edukacji podstawowej. [8.]

Rzymski Kwintylian (35 do ok. 96 AD) przejął greckie wyrażenie i przetłumaczył je. [9] Zanim chłopcy zostali przeszkoleni na oratorów, powinni przejść przez ścieżkę edukacyjną ( orbis ille doctrinae , dosłownie: krąg nauczania). Witruwiusz nazwał też ἐγκύκλιος παιδεία przygotowaniem do specjalizacji, do której aspirował, by zostać architektem. Wspomniane tematy były odpowiednio zróżnicowane. [10] Quintilian wymienia na przykład obszary geometrii i muzyki dla głośników.

Pozostaje niejasne, co miał na myśli Pliniusz , gdy wspomniał o τῆς ἐγκυκλίου παιδείας (tês enkýkliou paideías) we wstępie do swojej historii Naturalis (ok. 77 ne). Wynika to nie tylko z niejasności możliwych tematów, ale także z niejasnych fragmentów tekstu. [11] γκύκλιος παιδεία stała się ostatecznie zbiorczym określeniem (siedmiu) sztuk wyzwolonych , które rozwinęły się w Cesarstwie Rzymskim , artes liberales . [12]

Bazylejskie wydanie Joachima Stercka van Ringelbergha Lucubrationes, vel potius absolutissima κυκλοπαίδεια … , 1541
Strona tytułowa „Encyklopedii...” Paula Scalicha , wydanej w Bazylei w 1559 r.

Słowo encyklopedia odnosi się do nieprawidłowego tłumaczenia wstecznego fragmentu w języku kwinilijskim. Ta tas Encyclopaedias w wydaniach Pliniusza od 1497 roku dominowała wówczas nad wyrazem. Przyjęto ją jako greckie tłumaczenie orbis doctrinae . Wyrażenie to pojawiło się następnie w językach narodowych w latach 30. XVI wieku. W połowie XVI wieku słowo to mogło być używane bez dalszego wyjaśnienia w tytułach książek dla dzieł „w których całość nauk jest przedstawiona w określonej kolejności”, jak twierdzi Ulrich Dierse. Nacisk położono nie na całość, ale na porządek. [13]

Guillaume Budé użył łacińskiego neologizmu w 1508 roku w sensie wszechogarniającej nauki lub nauki. Słowo to pojawiło się po raz pierwszy w tytule książki w 1527 roku. W tym czasie pedagog z południa Holandii Joachim Sterck van Ringelbergh opublikował : Lucubrationes, vel potius absolutissima κυκλοπαίδεια , nempe liber de ratione studii ( Praca nocna, a raczej najpełniejsza κυκλοπαίδεια także nad metodą uczenia się). Po raz pierwszy pojawił się jako główny tytuł książki w 1559 roku: Encyclopaediae, seu orbis disciplinarum ( Encyklopedia , czyli Krąg Przedmiotów) chorwackiego Pavao Skalicia. [14]

Cyklopaedia angielska z 1728 r. była podręcznikiem alfabetycznym, słownikiem sztuki i nauki . Przełom w nazwie encyklopedia nastąpił dopiero wraz z wielką francuską Encyklopedią (1751 i lata następne). Na podstawie modelu tej pracy powstał termin ogólnego słownika technicznego.

Ponadto słowo to było również używane do uznania jedności wiedzy; Tak filozof Christian Appel opisał „Katedrę encyklopedii ogólnych” założoną na Uniwersytecie w Moguncji w 1784 roku. W edukacji zaczynasz od prostych wrażeń zmysłowych i doświadczeń, a następnie dochodzisz do spójnej mądrości naukowej poprzez proces abstrakcji. Ale są one rozproszone, więc potrzebne jest podsumowanie. Tak więc encyklopedia nie powinna być na początku studiów, ale na końcu, jako ukoronowanie chwały. [15] Do badania encyklopedii przyjęło się określenie encyklopedia .

Inne oznaczenia

Theatrum Vitae Humanae , „Scena ludzkiego życia”, 1565

Podczas gdy dla Rzymian tytuły odniesień i podręczników były w większości trzeźwe, od późnej starożytności do wczesnej nowożytności dominowały metafory :

  • Szczególnie częste były porównania z naturą, ogrodami, kwiatami i jedzeniem. Na przykład autor był zbieraczem kwiatów lub pracowitą pszczołą, która jak pyłek zbiera wiedzę. Dzieła nosiły wówczas nazwę Florilegia (Zbiór Kwiatów), Liber Floridus (Księga Kwitnącej) czy Hortus Deliciarum (Ogród Skarbów). [16] [17]
  • Popularne były także odniesienia do światła, które miało oświecić czytelnika: Elucidarium , Lucidarius . [17]
  • Księgi były skarbami: Tresor (Skarb), [17] Gemma gemmarum (Klejnoty), Skarbiec Sztuk Mechanicznych ( Agostino Ramelli ), [16] Margarita (Perła).
  • Theatrum , oprawa, podobnie jak w Theatrum Anatomicum , nawiązywała do reprezentacyjnego charakteru. [18]
  • Bibliotheca była wskazówką, że praca została skompilowana ze starszych ksiąg. [16]
  • Praca była postrzegana jako lustro świata: wziernik , imago mundi . [17]
  • Źródła wody zostały wymienione w Livre de Sidrac, la fontaine de toutes sciences , a alegoria urbanistyki w Livre de la Cité des Dames . [17]
  • Historia była powszechna w historii naturalnej za sprawą Pliniusza i pierwotnie oznaczała uporządkowaną wiedzę. [18] Poza tym, Historia była zwykle traktatem chronologicznym, w który wpleciono wiedzę geograficzną i biograficzną.
  • Ars magna (wielka sztuka) to twierdzenie Ramona Llulla i Athanasiusa Kirchera dotyczące doskonałego występu. [19]

Encyklopedie ułożone alfabetycznie nazywano lub nazywa się dictionarium , słownikiem lub leksykonem . [18] Inne określenia to: słownik encyklopedyczny , słownik przedmiotowy , słownik rzeczywisty , plus prawdziwy leksykon i prawdziwa encyklopedia , leksykon konwersacji , leksykon uniwersalny itp.

W języku angielskim i francuskim słownik lub dictionnaire był szeroko rozpowszechniony, często w podsumowaniu słownika sztuki i nauki lub dictionnaire des arts et des sciences . W języku niemieckim znajduje to odzwierciedlenie w tytule Ogólnej Encyklopedii Nauki i Sztuki Erscha-Grubera (1818–1889). Sztuki mechaniczne i manualne są powszechnie rozumiane jako sztuki, a termin nauka nie powinien być interpretowany zbyt wąsko, ponieważ teologia była w tamtych czasach nadal naturalnie uważana za naukę. Real lub Realia oznacza rzeczy, a nie pojęcia lub słowaPrawdziwy słownik jest więc słownikiem przedmiotowym, a nie słownikiem językowym.

fabuła

Gatunek literacki i pojęcie literackie nie przebiegają równolegle w historii encyklopedii. Można zatem dyskutować, czy encyklopedie istniały w ogóle przed czasami nowożytnymi. Przynajmniej starożytni i średniowieczni autorzy nie byli świadomi istnienia takiego gatunku literackiego. Istnieje powszechna zgoda, na przykład, że za encyklopedię uważa się historię Naturalis ze starożytnego Rzymu. Istnieje jednak ryzyko anachronicznego spojrzenia, a mianowicie spojrzenia na starożytne dzieło współczesnymi oczami i niewłaściwej jego interpretacji, ostrzega Aude Doody. [20]

Historycy nie są zgodni co do tego, które dzieło należy uznać za pierwszą encyklopedię. Z jednej strony wynika to z faktu, że wiele prac zaginęło i jest znanych jedynie z krótkich opisów lub fragmentów. Z drugiej strony nie ma wiążącej definicji encyklopedii, niektórzy historycy rozważają także podejście encyklopedyczne w sensie dążenia do kompleksowości. [21]

antyk

Roman czyta zwój, Późna starożytność

Grecki filozof Platon jest nazywany duchowym ojcem encyklopedii. Sam nie napisał encyklopedii, ale ze swoją Akademią w Atenach zobowiązał się do udostępnienia edukacji każdemu inteligentnemu młodzieńcowi. Z encyklopedycznej pracy bratanka Platona Speusippusa (zm. 338 p.n.e.) przetrwały tylko fragmenty. Arystoteles miał również podejście encyklopedyczne, w sensie wszechstronnego . [22]

Grecy są znani ze swoich intelektualnych poszukiwań i filozoficznej oryginalności. Nie streścili jednak swojej wiedzy w jednej pracy. [21] Rzymianie są uważani za faktycznych wynalazców encyklopedii. [23] W Republice Rzymskiej istniała już seria listów Praecepta ad filium (ok. 183 pne), którymi Katon Starszy pouczał swego syna. [24]

Encyklopedia powstała przede wszystkim w okresie cesarskim, gdyż potrzebowała szerokich horyzontów rządzących imperium. [25] Pierwszą z rzeczywistych encyklopedii była Disciplinarum libri IX autorstwa Marka Terencjusza Varro († 27 pne), która nie została zachowana. Drugą encyklopedią była Artes lekarza Aulusa Corneliusa Celsusa (zm. ok. 50 rne). [26] Varro był pierwszym, który połączył przedmioty ogólne, które później stały się sztukami wyzwolonymi. Oprócz przedmiotów, które w średniowieczu stały się kanonem , zajął się medycyną i architekturą. Hebdomades vel de imaginibusto siedemset krótkich biografii wielkich Greków i Rzymian; zachowało się tylko kilka jego fragmentów, podobnie jak Discliplinarum libri . Warron miał wielki wpływ na twórców późnego antyku. [27]

Największe znaczenie miała jednak historia Naturalis autorstwa polityka i przyrodnika Pliniusza . Administrator Pliniusz był przyzwyczajony do patrzenia na świat podzielony na jednostki i pododdziały. Jego dzieło, napisane około 77 roku ne, jest obecnie uważane za jedyną starożytną encyklopedię, która przetrwała w całości. W średniowieczu znajdowano je w niemal każdej wyrafinowanej bibliotece. [28] To, co było w niej wyjątkowe, to uniwersalność, o której mówiła i wielokrotnie zwracała się do niej. Służyło to również Pliniuszowi jako wytłumaczenie tego, że wiele rzeczy potrafił opisać tylko zwięźle. [29]

Innym rzymskim encyklopedystą o dalekosiężnych wpływach był Martianus Capella z Afryki Północnej. Między 410 a 429 rne napisał encyklopedię, często zwaną Liber de nuptiis Mercurii et Philologiae („Wesele filologii z Merkurym ”), napisaną częściowo wierszem. Siedem druhen odpowiadało rozdziałom dzieła, a te z kolei odpowiadały siedmiu sztukom wyzwolonym . [30]

Późna starożytność i wczesne średniowiecze

Po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego polityk Kasjodor zachował część starożytnej wiedzy w swoim kompilacji Institutiones divinarum et saecularium litterarum (543–555). W tym celu przeszedł na emeryturę do klasztoru, który sam założył w południowych Włoszech. [31] Podczas gdy Kasjodor nadal oddzielał świeckie od duchowego, dwa pokolenia później biskup Izydor z Sewilli zintegrował chrześcijańskie nauczanie ze starożytną nauką. [32]

Encyklopedia Izydora Etymologiae (około 620) chciała zinterpretować świat, wyjaśniając terminy i ich pochodzenie. Rozpoznając prawdziwe znaczenie słowa, czytelnik został pouczony w wierze. Isidor przyznał jednak, że niektóre słowa zostały wybrane arbitralnie. [33] Badania zidentyfikowały wiele szablonów Izydora. Jego własnym osiągnięciem było wybranie z nich i przedstawienie jasnej, dobrze zorganizowanej ekspozycji prostą łaciną. Przerwy w tekście sugerują, że Isidor nie ukończył swojego dzieła. [34]

Rabanus Maurus , konsekrowany na arcybiskupa Moguncji w 847 roku, opracował dzieło De universo , które w dużej mierze przejęło tekst Izydora. Rabanus rozpoczynał każdy ze swoich 22 rozdziałów odpowiednim fragmentem z Izydora, pomijając wiele rzeczy, które uważał za niepotrzebne do zrozumienia Pisma Świętego. Dla niego dotyczyło to w szczególności sztuk wyzwolonych. Za jego przykładem poszło również wiele późniejszych dzieł średniowiecza, poczynając od Boga i aniołów. [35]

Wysokie i późne średniowiecze

Ludy obce w Der naturen bloeme , XIII wiek

Dzieła europejskiego rozkwitu średniowiecza (około 1050-1250) opierały się na starożytnych i wczesnośredniowiecznych encyklopediach. Około 1230 roku Arnoldus Saxo skompilował łacińską encyklopedię De finibus rerum naturalium . [36] Największym dziełem encyklopedycznym z połowy XIII wieku był Speculum maius Wincentego de Beauvais , zawierający prawie dziesięć tysięcy rozdziałów w osiemdziesięciu księgach. Obejmowała niemal wszystkie tematy: w pierwszej części Speculum naturale , Boga i stworzenie, w tym historię naturalną; w doktrynie speculum , praktyczne działanie moralne i dziedzictwo scholastyczne; we wzierniku historycznymhistoria człowieka od stworzenia do XIII wieku. Czwarta część, Speculum morale , została dodana po śmierci Wincentego i opierała się głównie na dziełach Tomasza z Akwinu . [37]

Holender z południa Jacob van Maerlant rozłożył swoją encyklopedyczną wiedzę w kilku pracach: W Alexanderroman Alexanders Geesten (ok. 1260) związał tysiąc wersetów, które tworzą rymowany atlas świata. W Der naturen bloeme (ok. 1270) zajmował się przyrodą, a w Spiegel historyel ( ok. 1285) historią świata. Był pierwszym europejskim encyklopedystą, który pisał w języku narodowym (nie romańskim). Jego prace to głównie adaptacje modeli łacińskich, takich jak De natura rerum Thomasa von Cantimpré i Speculum historiale Vincenta von Beauvais, ale pomija wiele szczegółów, selekcjonuje, dodaje treści od innych autorów iw niewielkim stopniu czerpie z własnej wiedzy o świecie. Na przykład moralizował i wierzył w magiczną moc kamieni szlachetnych. Niemniej jednak Maerlant reprezentuje stosunkowo nowoczesne, krytyczne i badawcze spojrzenie na naturę w duchu Albertusa Magnusa . [38] Jednym ze średniowiecznych prekursorów dzisiejszych encyklopedii jest XIII-wieczne dzieło De proprietatibus rerum Bartholomaeusa Anglikusa . [39] [40]

W późnym średniowieczu i renesansie (ok. 1300-1600) pojawiała się już niekiedy reprezentacja bardziej naukowa [41] i mniej oparta na chrześcijaństwie. W ten sposób anonimowe Compendium philosophicae (ok. 1300 r.) uwolniło się od legend, które krążyły po encyklopediach od czasów Pliniusza; hiszpański humanista Juan Luis Vives w De disciplinis oparł swoje argumenty na naturze, a nie autorytecie religijnym. [37] Vives nie chciał spekulować o przyrodzie, ale obserwować przyrodę, aby nauczyć się czegoś praktycznego dla siebie i otaczających go osób. [42]Pomimo tych podejść, cudowne bestie i potwory zaludniały encyklopedie jeszcze w XVIII wieku, gdzie bezproblemowo przypisywano je naturze. [43]

kultury pozaeuropejskie

Jeszcze bardziej niż zachodnie encyklopedie chińskie były zbiorami ważnej literatury. Przez wieki były raczej kontynuowane niż odnawiane. Często przeznaczone głównie do szkolenia urzędników służby cywilnej, zwykle miały tradycyjny układ. Pierwszą znaną chińską encyklopedią było „Zwierciadło cesarza” Huang-lan , które powstało około 220 rne na rozkaz cesarza. Nic nie przetrwało z tej pracy. [44]

Strona z zachowanego egzemplarza chińskiego Yongle Dadian , XV w.

T'ung-tien , ukończony około 801 roku, zajmuje się polityką stanu i ekonomią i był uzupełniany do XX wieku. Jedna z najważniejszych encyklopedii, Yu-hai , powstała około 1267 roku i ukazała się w 240 drukowanych tomach w 1738 roku. Tz'u -yüan (1915) jest uważana za pierwszą współczesną chińską encyklopedię i wyznacza kierunek dla późniejszych prac. [44]

Perski uczony i mąż stanu Muhammad ibn Ahmad al-Chwārizmi skompilował arabski „klucz do nauk”, Mafātīḥ al-ʿulūm , w latach 975-997 . Niewątpliwie znał główne cechy greckiego świata intelektualnego, a niekiedy odwoływał się do dzieł Filona, ​​Nikomacha czy Euklidesa. Jego encyklopedia podzielona jest na „rodzimą” część arabską, zawierającą większość tego, co obecnie uważa się za humanistyczne, oraz część „zagraniczną”. [45]

Bracia Czystości w Basrze (dzisiejszy Irak), grupa filozofów neoplatońskich bliskich Ismāʿīlīya , byli najbardziej aktywni w latach 980-999 i współpracowali nad encyklopedią. Ich kompilacja nosi nazwę Rasāʾil Iḫwan ṣ-Ṣafah („Wejście Braci Czystości”). Oni również znali greckich uczonych i mieli wyraźne preferencje. I odwrotnie, niewiele jest dowodów na to, że autorzy zachodnich encyklopedii znali źródła arabsko-islamskie. Z drugiej strony, chińskie encyklopedie były oddzielone zarówno od kultury chrześcijańskiej, jak i islamskiej. [46]

Wczesna epoka nowożytna

Jak czytamy na stronie tytułowej, Lexicon technicum (1704) opisuje nie tylko pojęcia sztuki, czyli rękodzieła, ale i samą sztukę.

Margarita Philosophica autorstwa Gregora Reischa (1503) była szeroko używaną ogólną encyklopedią, podręcznikiem siedmiu sztuk wyzwolonych. Była to pierwsza encyklopedia, która pojawiła się w druku, a nie w rękopisie. Podobnie jak Encyclopaedia Johannesa Aventinusa (1517) i Encyclopaedia Cursus Philosophici Johanna Heinricha Alsteda (1630), układała sięwporządku systematycznym.

The Grand Dictionaire historique (1674) Louisa Moréri był pierwszym dużym, alfabetycznym podręcznikiem w języku narodowym na temat historii, biografii i geografii. W jego tradycji znajduje się osobliwy Dictionnaire historique et critique (1696/1697) Pierre'a Bayle'a , który pierwotnie miał na celu poprawienie i uzupełnienie dzieła Morériego. Bayle przedstawił niezwykle szczegółowe i krytyczne komentarze do dość krótkich artykułów. Ponieważ Bayle zajmował się głównie tematami, które go osobiście interesowały, jego praca jest dokumentem egooglądać intelektualną autobiografię. Miał być używany obok, a nie zamiast encyklopedii ogólnego przeznaczenia. [47]

Jeśli ktoś myśli o encyklopediach dzisiaj przede wszystkim w kategoriach wiedzy biograficznej i historiograficznej, a mniej w kategoriach wiedzy naukowej, to około 1700 r. było odwrotnie. W tym czasie powstały dictionnaires des arts et des sciences , słowniki sztuk i nauk (mechanicznych, rzemieślniczych). W dużej mierze brakowało informacji biograficznych i historiograficznych. Jako słowniki, w przeciwieństwie do większości wcześniejszych dzieł, zerwały z układem tematycznym. [48] ​​​​Ten nowy kierunek w historii encyklopedii zapoczątkował Antoine Furetière Dictionnaire universel des arts et sciences (1690). Porównywalne były Lexicon technicum (1704) Johna Harrisa , a następnieCyklopedia (1728) autorstwa Ephraima Chambersa .

Ale jako bezpośredni następca tych udanych prac, podjęto kolejny krok, wypełniając lukę między naukowo-filozoficzną a biograficzno-historyczną pracą źródłową. Na koniec należy w tym miejscu podkreślić Universal-Leksykon (1732-1754) Johanna Heinricha Zedlera , który jest tak nazwany . Najważniejsza praca, opublikowana w 64 tomach, była pierwszą encyklopedią z biografiami osób, które jeszcze żyły.

Era oświecenia

Sala Owalna Muzeum Teylers , zbudowana 1784 r.; w górnej galerii znajdują się głównie encyklopedie

Zdecydowanie najbardziej znaną encyklopedią w historii jest wielka francuska Encyklopedia (1751-1772, uzupełnienia do 1780 r.). Choć prawie nie wprowadzał żadnych rzeczywistych innowacji, był chwalony za zasięg, rozpiętość tematyczną, systematyczność i mnogość ilustracji, czyli dwa tysiące pięćset, podczas gdy jego konkurenci mieli tylko kilkaset ilustracji. Niemniej jednak była mniej udana i wpływowa, niż się często sądzi, ze względu na swoje rozmiary dotarła do stosunkowo niewielu czytelników w porównaniu na przykład z szeroko rozpowszechnioną i wielokrotnie wznawianą Cyclopaedią . [49]

Przede wszystkim, ze swoim krytycznym i światowym nastawieniem, jest uważany za klejnot Oświecenia , ogólnoeuropejskiej ofensywy edukacyjnej. Ataki ze strony Kościoła i trudności z cenzurą przyćmiły jego powstanie, podobnie jak późniejsze spory między redaktorami Denisem Diderotem i Jean-Baptiste le Rond d'Alembert . Diderot i wielu jego współautorów w różnych miejscach encyklopedii krytykowali pewne idee w głównym nurcie społeczeństwa. Jako taka praca była wynikiem pracy wielu encyklopedystów i ostatecznie była możliwa tylko dzięki staraniom Louisa de Jaucourtabyć w końcu ukończonym, ten ostatni nawet na własny koszt zatrudniał sekretarzy. Ostatnie dziesięć tomów, z których większość napisał sam, zawiera mniej odniesień polemicznych niż pierwsze siedem, co może czynić je mniej interesującymi dla współczesnego czytelnika.

W świecie anglojęzycznym Encyclopaedia Britannica , wydana po raz pierwszy w Szkocji, rozkwitła w Stanach Zjednoczonych od XX wieku. Pierwsze wydanie (1768-1771) składało się z trzech tomów i było dość skromne pod względem jakości i sukcesu. Poprawa jakości drugiej edycji przyczyniła się do sukcesu trzeciej, która liczyła już 18 tomów. Jeśli Encyclopaedia Britannica przetrwała próbę czasu, podczas gdy wielka francuska Encyclopédie miała swojego ostatniego, skromnego i odmienionego następcę w 1832 r., to dzięki odwadze redaktorów do wprowadzania innowacji. Ponadto wydarzenia polityczne w Wielkiej Brytanii przebiegały spokojniej niż we Francji, która poniosła konsekwencje rewolucji 1789 roku . [50]

19 wiek

Około 1800 roku pojawił się nowy i odnoszący sukcesy rodzaj encyklopedii. Wywodzi się z Konversationslexikon , w tworzeniu którego początkowo pomagał Renatus Gotthelf Löbel . W 1808 roku jego niedokończone dzieło, rozpoczęte w 1796 roku, kupił Friedrich Arnold Brockhaus . Obejmował współczesne kwestie polityczne i społeczne, aby zapewnić wykształconą rozmowę w zróżnicowanej społecznie grupie. Wraz z wydaniami z 1824 i 1827 r. wydawnictwo F. A. Brockhaus zaczęło preferować bardziej ponadczasowe tematy z historii, a później także z techniki i nauki, gdyż ciągłe odnawianie tomów o aktualne tematy stało się zbyt kosztowne. [51]

W Brockhausie tematyka została podzielona na wiele krótkich artykułów, co pozwoliło encyklopedii na szybkie dostarczenie informacji na temat terminu. Podobnie zrobiła Britannica , która początkowo składała się z długich artykułów . Podczas gdy Brockhaus wywodził się z nauk humanistycznych, a później zintegrował nauki przyrodnicze, z Britannicą było odwrotnie . [52]

W tym stuleciu system szkolny w krajach europejskich znacznie się rozwinął. Wraz z udoskonaleniami technologii druku oznaczało to, że coraz więcej osób mogło czytać. Około 1800 r. w świecie niemieckojęzycznym istniało 470 wydawnictw , sto lat później w Cesarstwie Niemieckim było ich 9360 . W latach 1860-1900 encyklopedie dążyły do ​​bardziej równego traktowania i standaryzacji. Uznanie dla materiału statystycznego było ogromne. [54]

W Niemczech rynek dzieliły się w szczególności Brockhaus , Meyer , Pierer oraz, dla katolików, Herder . Brockhaus i Meyer mieli po jednej trzeciej udziału w rynku. Pod koniec XIX wieku encyklopedie oferowało około pięćdziesięciu innych wydawców. [55] Niektóre encyklopedie celowo wzięły swoją nazwę od słynnego poprzednika, jak na przykład Encyklopedia Chambers autorstwa braci Chambers, która jedynie z nazwy przypominała Cyclopaedia Ephraima Chambersa .

XX wiek

Dzika przyroda Australii w typowej tablicy, rosyjska encyklopedia z początku XX wieku

Do roku 1900 większość krajów zachodnich miała przynajmniej jedną obszerną i najnowszą encyklopedię. Niektórzy mogli pochwalić się pięćdziesięcioletnią, a nawet stuletnią tradycją. Eksperci omówili wiele tematów w języku danego kraju. Artykuły ułożone były w porządku alfabetycznym i zawierały biografie żyjących osób, a także ilustracje, mapy, odsyłacze, indeksy i bibliografie na końcu dłuższych artykułów. Encyklopedia odbiegająca od tej koncepcji nie przetrwała długo. Ale nawet inni przeszli tylko jedną lub dwie edycje, jeśli za nimi stali kompetentni wydawcy. Co więcej, rewolucje i wojny światowe mogą obalić dobre encyklopedie. [56]

Pierwsza wojna światowa częściowo przerwała rozwój, a inflacja początkowo utrudniała wznowienie m.in. w Niemczech. Na przykład w przypadku Meyera doprowadziło to do decyzji o zmniejszeniu Großer Meyer z 20 do dwunastu tomów, tworząc nowy, średniej wielkości typ encyklopedii. [57] W latach dwudziestych główne encyklopedie adresowane były do ​​znacznie szerszej publiczności niż przed wojną i kładły jeszcze większy nacisk na prezentację faktów. Układ był bardziej nowoczesny, było więcej ilustracji; w Brockhausie (od 1928 r.) ręcznie wklejano kolorowe obrazy. [58]Reklama została znacznie rozszerzona, Brockhaus nie tylko prezentował produkt w magazynach klientów i broszurach informacyjnych, ale także pomysł i osoby zaangażowane; Wprowadzono analizy rynkowe. [59]

Reżimy totalitarne stanowiły wyzwanie swego rodzaju. Na przykład w narodowosocjalistycznych Niemczech (1933–1945) doprowadzono do porządku pracowników wydawnictwa Brockhaus i trzeba było pójść na ustępstwa wobec oficjalnej partyjnej komisji egzaminacyjnej . Kleine Brockhaus , wznowiony w 1933 r., zawierał zaktualizowane biografie Hitlera, Góringa i innych wielkich nazistów, a także nowe terminy polityczne. Ideolodzy partyjni nie byli z tego zadowoleni, ale wydawca powołał się na międzynarodową renomę Brockhausu, co również nie powinno być zagrożone ze względów ekonomicznych. Instytut Bibliograficzny był znacznie mniej powściągliwy. Jej członkowie zarządu szybko dołączyli do NSDAP, aw 1939 roku Meyer był reklamowany jako jedyna duża encyklopedia polecana przez funkcjonariuszy partyjnych. [60]

W dziesięcioleciach po II wojnie światowej encyklopedie i ich wydawcy rozkwitali. W świecie niemieckojęzycznym oznaczało to, że dwaj najważniejsi wydawcy encyklopedii, F. A. Brockhaus i Instytut Bibliograficzny (Meyer), doświadczyli silnej konkurencji ze strony innych wydawców. Zwłaszcza duże wydawnictwa otworzyły szerokie grono czytelników dzięki popularnym lekturom i znacznemu udziałowi w rynku małych i średnich encyklopedii. W 1972 roku Piper wydała encyklopedię dla młodzieży, Bertelsmann z dziesięciotomową encyklopedią (1972 z dodatkowymi tomami tematycznymi), a Droemer-Knaur dwa lata później z dziesięciotomowym dziełem. Sieci handloweKaufhof i Tchibo oferowali słowniki jednotomowe. [61] Brockhaus i Instytut Bibliograficzny połączyły się w 1984 r.; w 1988 Langenscheidt stał się większościowym udziałowcem, odpowiadając na hojną ofertę Roberta Maxwella . [62] [63]

Encyklopedie elektroniczne

Już w pierwszej połowie XX wieku pojawiły się pomysły na nowy rodzaj encyklopedii. Na przykład około 1938 roku autor science fiction HG Wells marzył o światowej encyklopedii , która nie oferowałaby pospiesznie pisanych artykułów, ale raczej starannie opracowane fragmenty, które były stale sprawdzane przez ekspertów. [64] Wells wierzył, że nowy mikrofilm jest tanim i uniwersalnym medium. [65]

„Ta światowa encyklopedia byłaby duchowym zapleczem każdej inteligentnej osoby na świecie. Byłaby żywa, rosła i stale się zmieniała poprzez rewizję, rozbudowę i zastępowanie przez pierwotnych myślicieli na całym świecie. Każda uczelnia i instytucja badawcza powinna je karmić. Każdy świeży umysł powinien być w kontakcie z ich stałą organizacją redakcyjną. Z drugiej strony ich treść byłaby zwykłym źródłem zadań dydaktycznych w szkołach i na uczelniach, w celu weryfikacji faktów i testowania propozycji – w dowolnym miejscu na świecie”.

Herbert George Wells, 1936 [66]

Trzydzieści lat później ekspert encyklopedii Robert Collison stwierdził, że idealna encyklopedia może nigdy nie urzeczywistnić się w formie, którą wyobrażał sobie Wells. Ta doskonała encyklopedia już istnieje w niedoskonałej formie dużych bibliotek, z milionami książek zindeksowanych i skatalogowanych . Mnóstwo bibliotekarzy i bibliografów udostępniło to wszystko opinii publicznej, zarówno osobom indywidualnym, jak i grupom. Autorzy i redaktorzy codziennie dostarczali nowe książki i artykuły. [67]

komputery w 1988

W latach 80. komputery osobiste trafiły do ​​prywatnych gospodarstw domowych. Ale wydawcy encyklopedii długo nie dostrzegali wyzwania elektronicznego czy cyfrowego. W przedmowie do 26-tomowego holenderskiego Winkler Prins z 1990 roku czytamy, że redakcja przeanalizowała możliwości zastosowania nowych mediów elektronicznych. Ale jeśli chodzi o podstawową wiedzę, jaką oferuje ta encyklopedia, klasyczna forma książki jest i pozostanie najbardziej przydatnym medium. [68]

W 1985 roku firma Microsoft , produkująca oprogramowanie, chciała opublikować encyklopedię na płycie CD-ROM . Jednak pożądany partner, Encyclopaedia Britannica , odrzucił współpracę. W tym czasie tylko cztery do pięciu procent amerykańskich gospodarstw domowych miało komputer, a wydawnictwo Britannica obawiało się również o intelektualny wizerunek, jaki zbudowała jego własna encyklopedia. W latach 90. nastąpił wielki przełom w encyklopediach elektronicznych. Jednak w latach 2005/2006 Brockhaus również zaobserwował tendencję spadkową: encyklopedie zostaną ponownie wydrukowane. Odwoływał się do siebie, a także do francuskiej Encyclopædia Universalis (2002) i Encyclopaedia Britannica(2002/2003). Można założyć ciągły dwutorowy rozwój z encyklopediami elektronicznymi i drukowanymi. [69]

Encyklopedie CD-ROM

Duński Lademanns leksikon wydrukowany i (w środku) na CD-ROM
Brockhaus na DVD, 2007

W 1985 roku na CD-ROMie pojawiła się encyklopedia czysto tekstowa , Academic American Encyclopedia autorstwa Groliera, oparta na systemie operacyjnym DOS. Następnie w kwietniu 1989 r. wydawnictwo Britannica wydało encyklopedię na CD-ROMie, choć nie był to okręt flagowy pod własną nazwą. Opublikował raczej multimedialną wersję przejętej Encyklopedii Comptona . [70]

Microsoft ze swojej strony kupił wygasającą Funk and Wagnalls Standard Reference Encyclopedia w 1989 roku, który był sprzedawany tanio w supermarketach. Teksty zostały odświeżone i rozszerzone o bardzo małą obsadę, dodano także zdjęcia i pliki audio. W 1993 roku wyszli jako Microsoft Encarta . Klienci otrzymali je razem z systemem operacyjnym Windows , poza tym kosztowały sto dolarów. W tym czasie dwadzieścia procent amerykańskich gospodarstw domowych posiadało już komputer. [71]

Britannica pojawiła się rok później z wersją CD-ROM Encyclopaedia Britannica . Były dostępne jako dodatek do wersji drukowanej lub za aż 1200 dolarów. Do 1996 roku Britannica obniżyła cenę do 200 USD, ale do tego czasu Microsoft Encarta zdominował rynek encyklopedii cyfrowej. Britannica była tak pewna reputacji swojej encyklopedii, że nie potraktowała przybysza poważnie. Od 1990 do 1996 roku przychody Encyclopaedia Britannica spadły z 650 milionów dolarów do zaledwie 325 milionów dolarów rocznie. Właściciel sprzedał go szwajcarskiemu inwestorowi w 1996 roku za 135 milionów. [72]

Encyklopedie internetowe

Strona główna Nupedii , bezpośredniego przodka Wikipedii , 4 marca 2000

Już w 1983 roku pojawiła się Academic American Encyclopedia , pierwsza encyklopedia prezentowana online i oferowana za pośrednictwem komercyjnych sieci danych, takich jak CompuServe . [24] Kiedy Internet stał się prawdziwym rynkiem masowym, pierwszymi internetowymi encyklopediami były Academic American Encyclopedia i Encyclopaedia Britannica w 1995 roku . [69] [73]

Dostęp do tych encyklopedii był możliwy tylko za opłatą. Zazwyczaj klient opłacał roczną subskrypcję za dostęp. Ponadto pojawiły się sugestie dotyczące internetowych encyklopedii opartych na wolnej wiedzy : treść powinna być edytowalna i redystrybuowana swobodnie i bezpłatnie pod pewnymi warunkami, takimi jak nazwanie źródła. Ta myśl nie pojawiła się wyraźnie w wezwaniu Ricka Gatesa z 1993 roku [74] do encyklopedii internetowej , ale pojawiła się w ogłoszeniu Richarda Stallmana [75] (1999) o Wolnej Uniwersalnej Encyklopedii jako części projektu oprogramowania GNU .

Kiedy przedsiębiorca internetowy Jimmy Wales i jego pracownik Larry Sanger umieścili Nupedię online w 2000 roku, reakcja była niewielka. „Bezpłatna” encyklopedia internetowa zyskała znaczące zainteresowanie dopiero, gdy Wales i Sanger wprowadzili zasadę wiki . Dzięki takiej stronie czytelnik sam może dokonywać zmian bezpośrednio. 15 stycznia 2001 jest uważany za dzień urodzin Wikipedii , która od tego czasu stała się zdecydowanie największą encyklopedią. Jest on w większości napisany przez autorów ochotników , a koszty uruchomienia serwera pokrywane są z darowizn na rzecz fundacji operacyjnej, non-profit Wikimedia Foundation .

Początkowe wątpliwości co do wiarygodności Wikipedii zostały rozwiane w kilku badaniach, w których stwierdzono, że wskaźnik błędów jest porównywalny z tradycyjnymi encyklopediami. [76] Porównania ze specjalistycznymi encyklopediami i literaturą specjalistyczną są bardziej krytyczne. [77] Jednak jakość to nie tylko merytoryczna poprawność, jak zauważył historyk Roy Rosenzweig w 2006 roku, ale także dobry styl i zwięzłość . Wikipedia często pozostawia tu wiele do życzenia. [78]

Oprócz Wikipedii istnieją inne encyklopedie internetowe, niektóre oparte na innych zasadach. Na przykład Citizendium (od 2006) wymaga , aby autorzy byli zarejestrowani imiennie, którzy powinni być uznanymi ekspertami w swojej dziedzinie. Google Knol (2008-2011) przekracza granice encyklopedii i daje autorom największą swobodę w zakresie treści i własności ich tekstów. Knowledge.de (od 2000 r.) zawiera szeroki zakres treści, niekoniecznie encyklopedycznych, z quizami i mnóstwem multimediów.

Wolumy Winkler Prins w języku holenderskim są zbywane , Amsterdam 2010

W rezultacie gwałtownie spadł popyt na encyklopedie drukowane i odpłatne encyklopedie elektroniczne. W 2009 roku Microsoft porzucił Encartę , z którą Britannica Online walczy na reklamach. W ten sposób dostosował się częściowo do Wikipedii , ponieważ jest swobodnie dostępny i zachęca czytelników do wprowadzania ulepszeń, chociaż są one kontrolowane przez pracowników. Brockhaus został przejęty przez spółkę zależną Bertelsmann Knowledge Media w 2009 roku ; Federalny Urząd Antymonopolowy zatwierdził przejęcie pomimo dominującej pozycji Bertelsmanna, ponieważ rynek encyklopedii skurczył się do rynku trywialnego. [79]

encyklopedie tematyczne

Słowo „ ogólnie ” w ogólnej pracy referencyjnej odnosi się zarówno do ogółu odbiorców, jak i do ogólności (powszechności) treści. Encyklopedie specjalistyczne (zwane również encyklopediami specjalnymi) ograniczają się do określonego przedmiotu, takiego jak psychologia lub tematu, takiego jak dinozaury. Często, choć niekoniecznie, są one skierowane do odbiorców specjalistycznych, a nie do ogółu odbiorców, ponieważ specjaliści są szczególnie zainteresowani tematem. Aby odróżnić ją od encyklopedii specjalistycznej, encyklopedię ogólną nazywa się czasami encyklopedią uniwersalną. Jeśli jednak zdefiniować encyklopedię jako interdyscyplinarną pracę informacyjną, to uniwersalna encyklopedia jest pleonazmemi temat Encyklopedia Oksymoron .

Chociaż większość encyklopedii specjalistycznych, takich jak encyklopedie ogólne, jest ułożona w porządku alfabetycznym, encyklopedie tematyczne są uporządkowane nieco bardziej według tematu. Jednak opracowaniom tematycznym w układzie tematycznym podaje się zwykle podręcznik oznaczenia . Układ systematyczny jest przydatny, jeśli podmiot już stosuje podejście systematyczne, takie jak biologia z jej nomenklaturą binarną .

Summa de vitiis et virtutibus (XII wiek) może być uważana za prawdopodobnie pierwszą specjalistyczną encyklopedię . Raoul Ardent potraktował w nim teologię, Chrystusa i zbawienie, życie praktyczne i ascetyczne, cztery cnoty kardynalne, ludzkie postępowanie. [80]

Poza nielicznymi wyjątkami od XVIII wieku powstawały specjalistyczne encyklopedie z dziedziny biografii, jak Allgemeine Gelehrten-Lexicon (1750/1751). Specjalistyczne encyklopedie często podążały za rozwojem odpowiedniego tematu, takie jak Dictionary of Chemistry (1795) pod koniec XVIII wieku i wiele innych słowników chemicznych później. Bogactwo publikacji było porównywalne jedynie w dziedzinie muzyki, począwszy od Musikalisches Lexikon (1732) kompozytora Johanna Gottfrieda Walthera . Paulys Realencyclopedia of Classical Antiquities (1837-1864, 1890-1978) nie ma sobie równych w swojej dziedzinie. [81]

Jedną z najbardziej znanych popularnych encyklopedii specjalistycznych była Brehm's Thierleben , założona przez autora literatury faktu Alfreda Brehma w 1864 roku. Została opublikowana w Instytucie Bibliograficznym , który wydał także Konversations-Lexikon Meyera . Duża edycja z lat 70. XIX wieku liczyła już 1800 ilustracji na ponad 6600 stronach oraz dodatkowe plansze, które były również dostępne osobno, niektóre w kolorze. Trzecia edycja 1890-1893 sprzedała 220 000 egzemplarzy. W 1911 roku malarstwo zwierząt i fotografia przyrodnicza przyniosły nowy poziom obrazowania. [82] Prace kontynuowano, w końcu także cyfrowo, w XXI wiek.

Od końca XIX wieku pojawiły się także encyklopedie dotyczące niektórych krajów czy regionów. Encyklopedie geograficzne należy odróżnić od encyklopedii narodowych , które koncentrują się na własnym kraju. Przykładami są niemiecki leksykon kolonialny (1920), nowoczesna encyklopedia Australii i Nowej Zelandii (1964) oraz leksykon Magyar életrajzi (1967-1969). [83] Ostatni tom Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej (wydanie I) dotyczył wyłącznie Związku Radzieckiego, został opublikowany w 1950 roku jako dwutomowa encyklopedia Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w NRD. [84]Fischer World Almanac ( 1959–2019) obejmuje kraje świata w porządku alfabetycznym, w aktualnych tomach rocznie.

Największa encyklopedia, jaką kiedykolwiek wydrukowano w języku niemieckim, liczyła 242 tomy. Praca zatytułowana Encyklopedia ekonomiczna została opublikowana w latach 1773-1858 w dużej mierze przez Johanna Georga Krünitza . Uniwersytet w Trewirze całkowicie zdigitalizował tę pracę i udostępnił ją online.

struktura i porządek

Do czasów nowożytnych encyklopedie przypominały bardziej literaturę faktu lub podręczniki. Jeszcze trudniejsze wydaje się odróżnienie encyklopedii od słowników . Nie ma wyraźnego rozróżnienia między faktami a słowami, ponieważ żaden słownik językowy nie może obejść się bez wyjaśnień rzeczowych, żaden specjalistyczny słownik, taki jak encyklopedia, nie może obejść się bez odniesień językowych. [85]

Poszczególne wkłady do encyklopedii są ułożone alfabetycznie lub według innego systemu. [86] W tym drugim przypadku często mówi się o układzie „systematycznym”, chociaż alfabet może być również postrzegany jako system i dlatego bardziej poprawne byłoby określenie „niealfabetyczny”. Systematycznie ułożone encyklopedie można również wyróżnić według tego, czy klasyfikacja jest bardziej pragmatyczna, a nawet arbitralna, czy też stoi za nią system filozoficzny. Termin „tematyczny” jest często używany zamiast „systematyczny”.

Systematyczny układ

Drzewo wiedzy w Encyclopédie , XVIII wiek, zaadaptowane z Francisa Bacona . Obszary tematyczne przypisano zdolnościom człowieka: historia pamięci , filozofia rozumowi (w tym nauki przyrodnicze), poezja wyobraźni .

Dla prawdziwego uczonego samo uporządkowanie systemowe jest zadowalające, pisał Robert Collison, ponieważ zestawia ze sobą ściśle spokrewnione tematy. Założył, że encyklopedia będzie czytana w całości, a przynajmniej w dużych fragmentach. [87] W naturze nie ma jednak przekonujących powiązań. Systemy są arbitralne, ponieważ powstają w wyniku ludzkiego procesu refleksji. Niemniej jednak systematyczna prezentacja ma wartość dydaktyczną, jeśli jest logiczna i praktyczna. [88]

Na przykład Pliniusz stosował wiele różnych zasad porządku. W geografii zaczyna od znanej linii brzegowej Europy, a następnie przechodzi na bardziej egzotyczne kontynenty; traktował ludzi przed zwierzętami, bo ludzie byli ważniejsi; w zoologii zaczyna od największych zwierząt; w życiu morskim z tymi z Oceanu Indyjskiego, bo tych jest najwięcej. Pierwszym przykrytym rzymskim drzewem jest winorośl, ponieważ jest najbardziej pożyteczna. Artyści pojawiają się w porządku chronologicznym, perełki według ceny. [89]

Systematyczny układ był tradycyjnie zwyczajowy, aż do 17/18 Wieku przeważał alfabetyczny. Niemniej jednak istniały jeszcze większe, niealfabetyczne dzieła, takie jak niedokończona Kultura Współczesna (1905-1926), francuska Encyklopedia Bordas z 1971 i Eerste Nederlandse Systematisch Ingerichte Encyclopaedie (ENSIE, 1946-1960). W pierwotnie dziesięciotomowej ENSIE poszczególne główne wkłady sygnowane imiennie są wymienione według kolejności tematycznej. Aby wyszukać pojedynczy element, musisz skorzystać z indeksu, który z kolei sam w sobie jest rodzajem encyklopedii. [90]

Po tym, jak encyklopedie były w większości ułożone alfabetycznie, wielu autorów nadal umieszczało system wiedzy w przedmowie lub we wstępie. Encyklopedia Britannica miała (podobnie jak Brockhaus 1958) [91] od 1974 roku wstępny tom zatytułowany Propaedia . Redaktor Mortimer Adler przedstawił w nim zalety systemu tematycznego, dzięki któremu można znaleźć obiekt, nawet jeśli nie znasz jego nazwy. Tom rozbija wiedzę: najpierw na dziesięć głównych tematów, w tym na dużą liczbę części. Na końcu sekcji odniesiono się do odpowiednich artykułów betonowych. Później dodano Encyklopedię Britannicadodano dwa kolejne tomy indeksowe. Mówi się , że Propaedia służy przede wszystkim do pokazania, jakie tematy są poruszane, podczas gdy indeks pokazuje, gdzie są one poruszane. [92]

Ankieta przeprowadzona w 1985 roku w amerykańskich bibliotekach akademickich wykazała, że ​​77 procent uznało nowy układ Britannicy za mniej przydatny niż stary. W jednej z odpowiedzi skomentowano, że Britannica jest dostarczana z czterostronicową instrukcją. „Wszystko, co wymaga tak wielu wyjaśnień, jest cholernie skomplikowane” [93]

Nie encyklopedia sama w sobie, ale encyklopedyczna natura to serie książek niefabularnych, w których wiele różnych tematów jest poruszanych według jednolitej koncepcji. Założona w 1941 roku francuska seria Que sais-je jest jedną z najbardziej znanych na świecie . z ponad trzema tysiącami tytułów. W Niemczech C. H. Beck wydaje serię C. H. Beck Knowledge .

Układ alfabetyczny

Najbardziej znana na świecie nowoczesna encyklopedia drukowana: Encyclopaedia Britannica , lata 90.
Pierwszy tom, z zielonym paskiem, to systematyczna Propaedia („Zarys wiedzy”) z odniesieniami do Mikropedii i Makropedii .
Dalej, z czerwonymi paskami, jest Micropaedia („Ready Reference”), klasyczna encyklopedia krótkich artykułów zawierająca około 65 000 artykułów. Macropedia
(„ Wiedza w głębi”), dolna tablica, obejmuje główne zagadnienia w około siedmiuset artykułach. Wreszcie za Macropedią znajduje się dwutomowy indeks alfabetyczny z niebieskimi paskami
z odniesieniami do Micropedia i Macropedia .

Przez długi czas było tylko kilka tekstów w porządku alfabetycznym. W średniowieczu były to głównie glosariusze , czyli np. krótkie zbiory słów czy spisy leków. Glosariusze istnieją od VII wieku, kiedy to czytelnicy zapisywali trudne słowa na poszczególnych kartach (pierwszą literą), a następnie sporządzali z nich listę. Uporządkowanie alfabetyczne następowało zwykle dopiero po pierwszej lub co najwyżej trzeciej literze, przez co nie postępowano zbyt konsekwentnie. Ponadto wiele słów nie miało jeszcze jednolitej pisowni . Nawet w XIII wieku ścisła kolejność alfabetyczna była jeszcze rzadka. [94]

Niektóre z nielicznych wspomnianych wczesnych encyklopedii alfabetycznych obejmują: De significatu verborum (2. poł. II w.) Marka Verriusa Flaccusa ; Liber glossarum (VIII w.) Ansileubusa ; a przede wszystkim Suda (ok. 1000) z Cesarstwa Bizantyjskiego. [95] Mają one jednak bardziej charakter słowników językowych ; co znamienne, wpisy w Sudzie są zazwyczaj bardzo krótkie i często dotyczą zagadnień językowych, takich jak idiomy. Po dziełach alfabetycznych z XVII wieku była to przede wszystkim wielka francuska Encyclopédie(1751-1772), którzy definitywnie powiązali termin „encyklopedia” z układem alfabetycznym.

Ulrich Johannes Schneider zwraca uwagę, że encyklopedie podążały wcześniej za „uniwersytecką i akademicką kulturą dysponowania wiedzą poprzez systematyzację i hierarchizację”. Jednak układ alfabetyczny oddzielił od tego encyklopedie. Jest oparty na faktach i neutralnie waży treść. [96] Układ alfabetyczny rozprzestrzenił się, ponieważ ułatwiał szybki dostęp. Jedna z tych encyklopedii, Grote Oosthoek , stwierdziła we wstępie w 1977, że była to kwestia użyteczności, a nie zasad naukowych. Szybkie informacje z zagranicznych dziedzin specjalistycznych pozyskiwane są dzięki dużemu bogactwu słów kluczowych, co pozwala zaoszczędzić czas i energię. [97] Według ankiety z 1985 r.gotowa referencja , najważniejszy cel encyklopedii, natomiast systematyczna samodzielna nauka była wymieniana znacznie rzadziej. [93]

Redaktorowi było łatwiej, gdy większa praca została podzielona tematycznie. Określony tematycznie wolumen mógłby być łatwo zaplanowany niezależnie od innych. Z kolei w porządku alfabetycznym od początku musi być (przynajmniej teoretycznie) jasne, w jaki sposób zawartość będzie rozdzielona między tomy. Trzeba było znać wszystkie lematy (słowa kluczowe) i uzgodnić odsyłacze. [98]

Nawet encyklopedyści, którzy opowiadali się za klasyfikacją systematyczną, ze względów praktycznych wybierali układ alfabetyczny. Wśród nich znalazł się Jean-Baptiste le Rond d'Alembert z wielkiej francuskiej Encyklopedii . [99] Późniejszy redaktor i aranżer tego dzieła, Charles-Joseph Panckoucke , chciał ponownie przeforsować układ tematyczny. Ale po prostu posortował artykuły według różnych obszarów tematycznych, aw ramach tych obszarów artykuły pojawiły się w kolejności alfabetycznej. Encyclopédie méthodique par ordre des matières była więc zbiorem 39 słowników tematycznych.

długość przedmiotu

Nawet w ramach prac ułożonych alfabetycznie, wciąż istnieje szereg różnych opcji. [100] Artykuły na poszczególne tematy mogą być długie lub krótkie. Oryginalny Konversationslexikon Brockhaus jest typowym przykładem encyklopedii krótkich artykułów [101] z wieloma, ale krótkimi artykułami opisującymi pojedynczy temat. Odsyłacze do innych artykułów lub indywidualne komentarze podsumowujące zapewniają kontekst .

Z drugiej strony, encyklopedie z długimi artykułami zawierają obszerne, przypominające podręczniki artykuły na stosunkowo szerokie tematy. Przykładem jest część Encyclopaedia Britannica o nazwie Macropaedia w latach 70. do 90. XX wieku. Tutaj nie zawsze jest jasne dla czytelnika, w którym głównym artykule musi szukać interesującego go tematu. Taka encyklopedia może służyć jako podręcznik tylko wtedy, gdy ma indeks podobny do uporządkowania systematycznego.

Dennis de Coetlogon mógł po raz pierwszy wpaść na pomysł wykorzystania długich, przeglądowych artykułów w swojej historii uniwersalnej . Prawdopodobnie służył jako wzór dla Encyklopedii Britannica (która pierwotnie zawierała długie artykuły, zwane traktatami lub dysertacjami ). [102] Dłuższe artykuły były również ruchem przeciwstawnym do leksykonu, który stawał się coraz bardziej definicyjny i podobny do słów kluczowych. [103] Jednak długie artykuły mogły wynikać nie tylko ze świadomego odejścia od dość krótkich artykułów słownikowych . Niekiedy wynikały one ze słabej polityki redakcyjnej, która nie ograniczała chęci autorów do pisania lub po prostu kopiowała teksty.

Narzędzia wewnętrzne

Z biegiem czasu opracowano różne narzędzia do praktycznego wykorzystania encyklopedii. Nawet w starożytności powszechną praktyką było dzielenie długiego tekstu na rozdziały. Z drugiej strony, odpowiadające im spisy treści są stosunkowo późnym rozwojem. Powstały z tytułów prac. Przed XII wiekiem były jeszcze bardzo rzadkie i stały się powszechne dopiero w XIII wieku. [108]

Tak więc historia Naturalis posiada podsumowanie napisane przez Pliniusza , przegląd. W niektórych rękopisach summarium znajduje się na początku niepodzielone, czasem podzielone na poszczególne księgi, co było prawdopodobnie najbardziej praktyczne w epoce zwojów. Czasami tekst znajduje się zarówno na początku, jak i ponownie później, przed poszczególnymi księgami. Jak poradził sobie z tym sam Pliniusz, dziś nie można już określić. Podczas gdy Pliniusz opisał treść dzieła prozą, niektóre późniejsze wydania drukowane stworzyły z niego tabelę, podobną do współczesnego spisu treści. Byli dość wolni z tekstem i dostosowali go do domniemanych potrzeb czytelników. [109]

Indeksy , czyli rejestry haseł, pojawiły się również w XIII wieku i szybko się rozprzestrzeniły. [108] W encyklopedii Antonio Zara po raz pierwszy użył pewnego rodzaju indeksu w swojej Anatomia ingeniorum et scientiarum (1614); naprawdę przydatne indeksy pojawiły się w encyklopediach dopiero w XIX wieku. [111]

Jednym z pierwszych omówionych dzieł było Fons memorabilium Domenico Bandiniego (ok. 1440). [112] Upowszechniły się najpóźniej w XVIII wieku. W XX wieku, idąc za przykładem Brockhausa , niektóre encyklopedie używały symbolu strzałki, aby zaimplementować wzmiankę. Hiperłącza są używane w erze cyfrowej .

Bilans treści

Niektóre ważne encyklopedie w Europie w zależności od ich pozycji między treściami bardziej naukowymi i humanistycznymi

Powtarzającym się tematem w badaniach jest równowaga między obszarami tematycznymi w encyklopedii. Tej równowagi brakuje, na przykład, gdy historia lub biografia zajmują dużo miejsca w pracy, podczas gdy nauki przyrodnicze i technologia mają znacznie mniej miejsca. W specjalistycznej encyklopedii krytykuje się brak równowagi, gdy np. w pracy o studiach klasycznych [113] historia polityczna jest ujmowana znacznie szerzej niż historia społeczna.

Czasami krytyka odnosi się do pojedynczych artykułów, mierząc, który lemat otrzymał więcej miejsca niż inny. Na przykład Harvey Einbinder uznał artykuł Encyclopaedia Britannica z 1963 roku o Williamie Bentonie za godny uwagi. Według encyklopedii ten amerykański polityk został „obrońcą wolności całego świata” w Senacie. Artykuł jest dłuższy niż ten o byłym wiceprezydencie Richardzie Nixonie ; jak przypuszcza Einbinder, ponieważ Benton był także redaktorem Encyclopaedia Britannica . [114]Einbinder skrytykował również fakt, że artykuł „Muzyka” chwalił Bélę Bartoka i Heinricha Schütza, ale ci kompozytorzy nie otrzymali własnych artykułów. [115]

Nawet przednowoczesne encyklopedie generalnie miały uniwersalne twierdzenie. Często jednak zainteresowania czy umiejętności autora niosły ze sobą ograniczenie. Historia Naturalis zawierała traktaty dotyczące etnologii i sztuki, ale koncentrowano się na dziedzinach wiedzy, które obecnie są klasyfikowane jako naukowe. W XVIII wieku uniwersalne encyklopedie zaczęły zacierać różnicę między pracami bardziej humanistycznymi i bardziej naukowymi. W niektórych przypadkach nadal można było zobaczyć pochodzenie dzieła lub wydawca podjął świadomą decyzję o zaostrzeniu profilu poprzez określony obszar lub konkretne podejście: Ersch-Gruberpodążał za podejściem historycznym ze względu na jego przejrzystość, podczas gdy Meyer wolał nauki przyrodnicze. [116]

Kwestia równowagi jest szczególnie ważna w utworach, za które czytelnik musi zapłacić. Prawdopodobnie będzie niezadowolony, jeśli jego zdaniem uniwersalna encyklopedia pozostawia zbyt dużo miejsca na tematy, które go osobiście mało interesują, ale za które też płaci. Robert Collison wskazuje na ironię, że czytelnicy chcieli możliwie najpełniejszych zarysów i „bezwarunkowo zapłacili za miliony słów, których prawdopodobnie nigdy nie przeczytają”, podczas gdy twórcy encyklopedii również dążyli do kompletności, pisząc wpisy na drobne tematy, których mało kto czyta. . [117]

Jednak równowaga jest nadal omawiana nawet w ogólnodostępnych encyklopediach, takich jak Wikipedia . Chodzi na przykład o pytanie, czy nie mówi czegoś o powadze dzieła jako całości, jeśli tematy z popkultury (rzekomo lub faktycznie) są reprezentowane ponadprzeciętnie. Przynajmniej, jak podkreślał historyk Roy Rosenzweig , równowaga jest silnie uzależniona od tego, z jakiego kontynentu i z jakiej klasy społecznej pochodzą autorzy. [118]

Informacje w tradycyjnych encyklopediach można oceniać za pomocą mierników związanych z wymiarem jakości , takich jak autorytet , kompletność , format , obiektywizm , styl , aktualność i niepowtarzalność . [119]

Aspekty treści

Języki

Wielka Encyklopedia Radziecka (lata 70.) została przetłumaczona m.in. na język angielski.

Na Zachodzie łacina przez długi czas była językiem edukacji, a tym samym encyklopedii . Miało to tę zaletę, że encyklopedie można było czytać także w krajach innych niż kraj pochodzenia. Jednak to czyniło je niedostępnymi dla zdecydowanej większości ludności. [120] Mniej więcej od początku XIII wieku wiedza docierała także do ludzi w ich językach. Francuski jest na pierwszym miejscu, a średnio-wysoko-niemiecki drugi w Europie od około 1300 roku . Zwłaszcza kobiety częściej przekazywały wiedzę w języku ojczystym. Pod koniec XV wieku encyklopedie w językach narodowych nie były już zagrożeniem, lecz rutyną. [121]

Niektóre encyklopedie zostały przetłumaczone, np. Imago mundi (ok. 1122) autorstwa Honoriusza Augustodunensisa na francuski , włoski i hiszpański . De natura rerum (ok. 1228–1244) otrzymało tłumaczenie na język flamandzki i niemiecki, Speculum maius (poł. XIII w.) na francuski, hiszpański, niemiecki i holenderski. [120] Później, gdy łacina odgrywała mniejszą rolę, udane encyklopedie były tłumaczone z jednego języka ojczystego na drugi. [120] Od 1700 roku nie do pomyślenia było opublikowanie kolejnej encyklopedii po łacinie. [122]

W XIX wieku na przykład Brockhaus i Larousse , zwłaszcza mniejsze wydania, służyły jako wzory dla encyklopedii w innych językach lub były na nie tłumaczone. Miało to jednak swoje ograniczenia, ponieważ treść musiała być dostosowana do danego języka lub kraju. [120] Jednym z przykładów jest Encyclopedia Americana (1827-1829), innym Encyclopedia of Brockhaus and Efron (1890-1906), encyklopedia krótkich artykułów w języku rosyjskim, współredagowana przez Brockhaus-Verlag. Pomimo korekt recenzenci w obu przypadkach krytykowali odpowiednio historię i kulturę amerykańską i rosyjskąnie zostały w wystarczającym stopniu uwzględnione. [123]

Klasyfikacja w kontekście wiedzy

Specjalistyczne encyklopedie lub słowniki specjalistyczne należą do nauki , ogólnodostępne źródła np. literatura faktu do popularyzacji

Badania naukowe dotyczą przede wszystkim natury i działań człowieka. W zależności od tematu podstawą są wtedy np. zjawiska przyrodnicze, eksperymenty, ankiety czy źródła historyczne. Bazując na tym, naukowcy piszą literaturę specjalistyczną lub w swojej pracy zastanawiają się nad inną literaturą specjalistyczną. Dopiero po tej faktycznie naukowej, tj. badawczej pracy, wchodzą w grę pomoce, takie jak lektura wprowadzająca, atlasy czy słowniki. Ta sekwencja źródeł, literatury specjalistycznej i pomocy nazywana jest źródłami pierwotnymi , wtórnymi i trzeciorzędnymi .

Encyklopedie są zatem narzędziami , które mają dać czytelnikowi wstępny dostęp do tematu. To samo dotyczy podręczników i słowników, które również historycznie i pod względem gatunku literackiego są powiązane z encyklopediami. To z kolei skutkuje charakterem encyklopedii i ich wykorzystaniem w kontekście wiedzy.

Fakt, że encyklopedie znajdują się na końcu tworzenia wiedzy, ma tę zaletę, że wypowiedzi zazwyczaj reprezentują już ugruntowaną i niekwestionowaną wiedzę. Ma to jednak również tę wadę, że nowe lub niekonwencjonalne pomysły zostały odfiltrowane. Ponadto od podstaw do literatury specjalistycznej i narzędzi mogły wkradać się błędy lub nadmierne uproszczenia. Z tych powodów wielokrotnie dyskutowano, czy ogólne encyklopedie mogą być cytowane przez uczniów lub studentów jako autorytet.

Na uczelni panuje powszechna opinia, że ​​w artykułach naukowych nie powinno się cytować ogólnych prac poglądowych. [124] Według Einbindera, niektórzy nauczyciele i profesorowie uważali, że Encyclopaedia Britannica nie jest wiarygodnym źródłem informacji; ostrzegali swoich uczniów, aby nie włączali na ślepo tego materiału do ich własnej pracy domowej. [125] Z drugiej strony Thomas Keiderling w swojej historii Brockhaus pisze , że w latach dwudziestych naukowcy uważali tę encyklopedię za doskonale przydatną do cytowania. [126]

styl

Styl językowy encyklopedii zależy od celu pracy, a czasem od osobistego gustu autora. W dziełach starożytnych często można rozpoznać, że były to podręczniki lub książki non-fiction i zostały pierwotnie skompilowane z takich. Na przykład Pliniusz mówi w sekcji o owadach:

„Ale wśród nich wszystkich pierwsze miejsce zajmują pszczoły i słusznie także niezwykły podziw, ponieważ zostały stworzone wyłącznie z gatunków zwierząt [owadów] dla dobra człowieka. Zbierają miód, najsłodszy, najwspanialszy i najzdrowszy sok, formują grzebienie i wosk do tysiąca zastosowań w życiu, są pracowici, wykonują swoje prace, mają państwo, organizują narady w swoich sprawach, ale stoją tłumnie pod przywódcami i, co najbardziej Zasługują na podziw, nawet mają maniery, nie są ani oswojone, ani dzikie.”

Historia naturalna [127]

W średniowiecznej Europie utwory w językach narodowych były pisane rymami, aby czytelnicy mogli łatwiej przyswoić i zapamiętać treść. Przykład z Der naturen bloeme Jacoba van Maerlanta , ok. 1270: [128]

Takie sposoby reprezentacji klasyfikują przedmiot w szerszym, także filozoficznym kontekście. Oceny mogą się łatwo wkraść, co mogło być zamierzone. W wielkiej francuskiej Encyklopedii artykuł „Filozof” (filozof) był czasem ironiczny, czasem żałosny:

„W dzisiejszych czasach nie ma nic łatwiejszego niż nazywanie się filozofem; życie w zapomnieniu, kilka głębokich wypowiedzi, odrobina erudycji wystarczy, aby przechytrzyć tych, którzy nadają to imię tym, którzy na to nie zasługują […] Filozof jednak rozplątuje rzeczy tak bardzo, jak to możliwe, i uprzedza je i i świadomie poddaje się: jest, że tak powiem, zegarem, który czasem się nakręca […] Filozof nie działa z namiętności, ale z namysłu; podróżuje nocą, ale poprzedza go płomień”.

Denis Diderot w Encyklopedii , 1765 [129]

W XIX wieku pojawił się styl znany później jako „encyklopedyczny”. Pod względem językowym nie da się go wyraźnie odróżnić od innych gatunków, takich jak eseje akademickie. Autor jest niewidzialny, stosowane są konstrukcje pasywne, istnieje tendencja do generalizowania. „Ogólny charakter ekspozycyjny artykułów” jest również typowy, pisze Ulrike Spree. [130] Encyklopedie ogólne starają się używać całych zdań, zwykle tylko w pierwszym zdaniu artykułu brakuje czasownika.Oprócz samego lematu, wiele innych słów jest skracanych. Przykład z Encyklopedii Brockhaus :

Encyklopedia [ francuski, ze średniowiecznej encyklopedii łacińskiej „Podstawowe nauczanie wszelkiej nauki . i sztuka«, z greckiego enkýklios paideía, „koło edukacji”] , - /...'di|en , pisemna i złożona reprezentacja całej wiedzy lub wiedzy z określonej dziedziny. Zgodnie z dzisiejszym rozumieniem E. jest obszernym medium referencyjnym, którego słowa kluczowe są zapisane alfabetycznie. Poinformuj zamówienie o wszystkich obszarach wiedzy […]”

Encyklopedia Brockhaus , 2005/2006 [131]

Rozumienie nauki jest w większości empiryczne i pozytywistyczne, a nie dedukcyjne . Chociaż istnieją odniesienia w alfabetycznych pracach źródłowych, artykuły nie są kontekstualizowane. Czytelnik musi najpierw ustalić ten kontekst. Jeden i ten sam tekst może wywoływać różne skojarzenia u różnych czytelników. Chociaż rozpoznawalny jest pewien styl telegramu , istnieje również odwrotna tendencja ze względów dydaktycznych. Dzięki zwiększonej redundancji, przejrzystości i przykładom artykuły zbliżają się do podręczników. [132]

neutralność

Zazwyczaj encyklopedie twierdzą, że są obiektywne i nie wypowiadają się w imieniu żadnej grupy interesu ani partii. Na przykład w XIX wieku uważano, że możliwe jest zgłębienie i przekazanie prawdy absolutnej, nawet jeśli możliwe były indywidualne błędy. Rzadko kiedy encyklopedyści tacy jak Denis Diderot chcieli podnieść wątpliwości do zasady metodologicznej. [133]

twierdzenie o prawdzie

Można sobie wyobrazić kilka pozycji w twierdzeniu o prawdzie:

  • Kompilacja starszych utworów odwołuje się do długiej tradycji, która opowiada się za poprawnością wypowiedzi. Taka postawa była typowa dla pierwszej połowy XVIII wieku.
  • Dzieła mogą obejść się bez ideologicznego pozycjonowania i twierdzić, że są kompilacją.
  • W szczególności słowniki konwersacyjne starają się unikać postaw postrzeganych jako skrajne.
  • Postawa neutralna stanowi próbę ważenia i zajęcia stanowiska ponad stronami.
  • Podejście pluralistyczne pozwala różnym grupom interesu wypowiadać się w różnych artykułach.

Albo encyklopedie wyraźnie opowiadają się po stronie określonej grupy, takiej jak klasy wykształcone, klasa robotnicza czy katolicy. Należy uwzględnić odsetki i poprawić błędy. Jednak nawet wtedy nie porzuca się roszczenia do uniwersalnej ważności. [134]

Encyklopedie zwykle nie są skierowane przeciwko istniejącym podstawowym ideom w ich społeczeństwie. Wyjątkiem byli Pierre Bayle i Denis Diderot . Później, na przykład , antymonarchiczny Grand Dictionnaire Universel du XIXe siècle Larousse [ 135] konserwatywny Staats - und Gesellschaftslexikon Hermanna Wagenera , liberalny Staatslexikon (1834-1843) Karla von Rottecka i Carla Theodora Welckera cel polityczny socjaldemokratyczny słownik ludowyod 1894 r. Jednak takie pisma modowe były raczej rzadkie. [136]

przykłady i zarzuty

Kiedy historycy próbują dowiedzieć się, jak ludzie myśleli o czymś w danej epoce, często sięgają do ówczesnych encyklopedii. [137] Jednak wypowiedź niekoniecznie musi być faktycznie reprezentatywna dla społeczeństwa, być może jedynie odzwierciedla opinię autora, redaktorów lub pewnej części społeczeństwa.

Kilka przykładów:

  • William Smellie , Szkot o jasnej karnacji, pisał o Abisynii (dzisiejsza Etiopia) w pierwszym wydaniu Encyclopaedia Britannica (1768-1771) : „Mieszkańcy są czarni lub prawie tak czarni, ale nie są tak brzydcy jak Murzyni." [138 ]
  • W 1910/1911 Encyclopaedia Britannica stwierdziła, że ​​„Murzyni” byli psychicznie gorsi od białych. Prawdą jest, że murzyńskie dzieci są inteligentne i bystre, ale od okresu dojrzewania murzyny interesują się przede wszystkim sprawami związanymi z seksem. [139]
  • Wielka francuska Encyklopedia pozwalała sobie także na dyskryminujące opinie: „Wszyscy brzydcy ludzie są prymitywni, przesądni i głupi”, napisał Denis Diderot w artykule „Humaine, Espèce” (Gatunki ludzkie). Co więcej, Chińczycy są spokojni i posłuszni, Szwedzi prawie nie mają pojęcia o religii, a Lapończycy i Duńczycy czczą grubego czarnego kota. Europejczycy są „najpiękniejszymi i proporcjonalnymi” ludźmi na ziemi. [140] Takie narodowe stereotypy są nawet bardzo powszechne w leksykonach z XVIII wieku. [141]
  • W „Homoseksualizmie” z 1955 r . Volks-Brockhaus odniósł się do ówczesnego ustawodawstwa Republiki Federalnej Niemiec, zgodnie z którym „rozpusta między mężczyznami karana jest karą pozbawienia wolności, w okolicznościach obciążających karą pozbawienia wolności”. Ponadto homoseksualizm „często można wyleczyć psychoterapią”. [142]
  • Dwóch autorów z lat 80. odkryło, że ogólne encyklopedie dostarczają mniej informacji o znanych kobietach niż sławni mężczyźni, a zatem odtwarzają seksistowskie wzorce w społeczeństwie. [143]

Harvey Einbinder wymienia różne artykuły z Encyclopaedia Britannica , które według niego są neutralne lub obiektywne. Współcześni artyści zostaliby doraźnie uznani za bezwartościowych, z pruderii pominięto by ważne elementy fabuły, np. w sztuce Lizystrata , lub wątki seksualne zostałyby ukryte za terminami technicznymi. [144] Niezrozumiałe jest, że mord na Żydach nie był związany z ideologią narodowosocjalistyczną, a moralny aspekt bombardowania atomowego Hiroszimy i Nagasaki prawie nie był omawiany. To ostatnie odbywa się zgodnie z jego założeniem, aby oszczędzić Amerykanom nieprzyjemnego tematu. [144]

Wydawcy encyklopedii mieli czasem sprecyzowane cele społeczno-polityczne. Na przykład dodatkowy tom z lat 1801-1803 do Encyclopaedia Britannica w sposób wojowniczy omawiał Rewolucję Francuską. Dedykacje dla panującego monarchy nie były niczym niezwykłym, ale wtedy mówiono:

„Francuska Encyklopedia została oskarżona, i słusznie, o szerokie rozpowszechnianie nasion anarchii i ateizmu. Jeśli Encyclopaedia Britannica w jakikolwiek sposób zwalczy tendencję tego niosącego zarazę dzieła, te dwa tomy nie będą całkowicie niegodne łaski Waszej Królewskiej Mości .

George Gleig [145]

Później w XIX wieku , jak sam przyznał, Meyer opowiadał się za równością intelektualną dla ludzi, umożliwiającą czytelnikom lepsze życie. Nie należy jednak zachęcać do myślenia rewolucyjnego. W przeciwieństwie do tej raczej liberalnej postawy, Leksykon Ilustrowanych Rozmów Sparnera (1870) chciał mieć społecznie dyscyplinujący wpływ na klasę niższą. [146]

Ogólnie encyklopedie są często oskarżane o brak neutralności. Niektórzy krytycy uważali Encyclopaedia Britannica za prokatolicką, inni za antykościelną. [147] Około 1970 r. niektórzy recenzenci chwalili rzekomo konserwatywny ton Brockhausa w porównaniu do „skłaniającego się w lewo” Meyera , podczas gdy inni twierdzili, że było dokładnie odwrotnie. Thomas Keiderling uważa, że ​​wydawanie takich ogólnych osądów jest w ogóle problematyczne. [148]

Wielkoskalowe systemy ideologiczne

Encyklopedia De Katholieke , 1. wydanie z lat 1933–1939, z krzyżykami na okładkach

W 1949 roku holenderska Encyklopedia Katholieke świadomie nie wpisała się w tradycję Oświecenia, ale chrześcijańskiego średniowiecza. Podobnie jak jej siostra, uniwersytet, encyklopedia pochodziła z rodziny katolickiej. [149] Prospekt datowany na rok 1932 nazywa bezstronność niebezpieczną, zwłaszcza w encyklopedii. Wszak takie tematy jak „spirytyzm”, „freudyzm”, „wolnomularstwo”, „protestantyzm” czy „liberalizm” wymagają krytycznego potraktowania i całkowitego odrzucenia. „Oczywiste jest, że neutralność nie może zająć stanowiska. Ale wielu tematów nie można oceniać bez solidnych podstaw”. W tak zwanych neutralnych encyklopediach Buddzie poświęca się więcej uwagi niż Jezusowi Chrystusowi. [150]

Enciclopedia Italiana ( 1929-1936) została napisana w okresie faszyzmu , a dyktator Benito Mussolini mniej lub bardziej osobiście przyczynił się do tematu „faszyzmu” (por. La Dottrina Del Fascismo ). Generalnie jednak praca miała charakter międzynarodowy i obiektywny. [120] W Niemczech Brockhaus musiał dostosować się politycznie w ostatnich częściach swojego dużego wydania z lat 1928-1935. Tak zwany „brązowy Meyer” z lat 1936-1942 (niedokończony) ma wyraźnie zabarwienie narodowosocjalistyczne.

Wielka sowiecka encyklopedia nie była wymierzona w masy robotnicze i chłopskie, ale w „ główne kadry , które dążą do sowieckiego budownictwa”. [151] W przedmowie z 1926 r. opisała swoją orientację polityczną w następujący sposób:

„We wcześniejszych encyklopediach obok siebie istniały różne – czasem sprzeczne – światopoglądy. W przeciwieństwie do tego, dla Encyklopedii Radzieckiej jasny światopogląd jest absolutnie konieczny i jest to ściśle materialistyczny światopogląd. Nasz światopogląd to materializm dialektyczny . Dziedzina nauk społecznych, w odniesieniu do oświecenia przeszłości i teraźniejszości, jest już obszernie rozwinięta w oparciu o konsekwentne stosowanie metody dialektycznej Marksa-Lenina ; w dziedzinie nauk przyrodniczych i ścisłych redakcja będzie starała się realizować punkt widzenia materializmu dialektycznego [...]”

Wielka encyklopedia radziecka , 1926 [151]

Nawet po publikacji sowiecka encyklopedia musiała zostać zmieniona, jeśli ktoś nagle stał się politycznie niepożądany. Kiedy Ławrientij Beria został obalony w 1953 r., nabywcom Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej wysłano arkusz z informacjami o Morzu Beringa, między innymi, do wklejenia w miejsce starej strony z Berią. [152] [120]

Umeblowanie

Zakres

Historia Naturalis w wydaniu Jan/Mayhoff
Espasa , lewa i prawa górna część
Gdyby Wikipedia miała być wydrukowana w języku niemieckim, to w formacie encyklopedii Brockhausa , która w roku 2005/2006 liczyła trzydzieści tomów (stan na lipiec 2011 r.) , byłoby około 675 tomów .

Tradycyjnie encyklopedie mają ograniczony zakres. Współczesne wydania książkowe starożytnych lub średniowiecznych encyklopedii są zwykle ograniczone do jednego lub kilku tomów. Na przykład monumentalna dla starożytności „ Naturalis historia ” liczyła pięć tomów w wydaniu około 1900 roku. [153] Według jego własnego wyliczenia, praca składała się z 37 libri (książek), przy czym „księgę” należy tu rozumieć jako rozdział pod względem zakresu. Etymologiae Izydora tworzą mniej lub bardziej grubą księgę, w zależności od wydania.

Encyklopedie wielotomowe pojawiły się dopiero w XVIII wieku, ale jednocześnie zawsze były to źródła w jednym lub kilku tomach. W XIX i XX wieku, kiedy encyklopedie upowszechniły się, znalazły one znacznie więcej nabywców niż duże wydania. W XX wieku Thomas Keiderling stosuje klasyfikację małych wydań od jednego do czterech tomów, średnich wydań od pięciu do dwunastu tomów i większych. Jednak w celu dokładniejszego porównania zakresu należy również wziąć pod uwagę formaty książek, liczbę stron, wielkość czcionki itp. [154]

Chińska praca Yongle Dadian (też: Yung-lo ta-tien ) jest czasem wymieniana jako największa encyklopedia w historii. Pochodząca z XV wieku zawierała 22 937 książek na ponad pięciuset tysiącach stron. [155] Był to jednak bardziej zbiór podręczników skompilowany ze starszych tekstów.

Przez długi czas najobszerniejszym dziełem referencyjnym był Zedler z 64 tomami. W rezultacie ta gigantyczna praca była nieosiągalna dla wielu kupujących, którzy i tak mogli pochodzić tylko z małej, bogatej klasy wyższej. Nawet wiele towarzystw czytelniczych nie kupiło Zedlera . [156]

W XIX wieku Ersch-Gruber była największą ogólną encyklopedią. Dzieło rozpoczęte w 1818 r. nie zostało ukończone, jednak po 167 tomach nowy wydawca (Brockhaus) zrezygnował w 1889 r. [101] [157] Największą kompletną drukowaną encyklopedią stała się hiszpańskojęzyczna Espasa w XX wieku, licząca w sumie dziewięćdziesiąt tomów. Najważniejsze dzieła XVIII i XIX wieku wydają się bardziej obszerne niż XX-wieczne, liczące 20-30 tomów, ale należy wziąć pod uwagę znacznie cieńszy papier dzieł późniejszych. [101]

długości przebiegu

Popularna encyklopedia, taka jak Isidor's Etymologiae , zawierała w średniowieczu ponad tysiąc rękopisów. [158] Elucidiarium Honorius Augustodunensis istniało w ponad 380 rękopisach. [159]

Według Jeffa Lovelanda w XVIII wieku sprzedano około 200 do 300 egzemplarzy encyklopedii; [160] Według Ulrike Spree nakład liczył 2000–4000 egzemplarzy. Przypuszczalnie zakupiono tylko 1500 egzemplarzy prenumeracyjnych Zedlera (1737), czyli tych, które wcześniej zamawiali zamożni klienci. Pierwsze wydanie (wówczas trzytomowej) Encyclopaedia Britannica (1768-1771) sprzedało się w sumie w trzech tysiącach egzemplarzy, [161] trzynaście tysięcy z 18-tomowego wydania trzeciego (1787-1797). [162]

Wiek XIX przyniósł znacznie wyższe nakłady. Encyclopaedia Britannica w wydaniu siódmym (1828) miała 30 000 egzemplarzy, Meyers Conversations-Lexikon miał 70 000 prenumeratorów w latach 1848/1849. Ponieważ jednak publikacja była powolna, a liczba woluminów wysoka, liczba ta spadła do mniej niż czterdziestu tysięcy. Drugie wydanie Encyklopedii Chambers sprzedało w latach 1874-1888 ponad 465 000 zestawów w samej Wielkiej Brytanii . [163]

Brockhaus sprzedał 91 000 egzemplarzy swojej 13. edycji (1882-1887) i ponad 300 000 egzemplarzy 14. edycji do 1913 roku. [164] XVII wydanie wielkiego Brockhausa z 1966 roku miało łączny nakład 240 000 egzemplarzy (kompletne zestawy). [165] Jednak Brockhaus doświadczył silnej konkurencji na polu mniejszych encyklopedii. Sprzedaż jednotomowego Volks-Brockhaus z 1955 roku była powolna: kosztował 19,80 marek, podczas gdy Bertelsmann wystawił na rynek swój Volkslexikon za 11,80 marek isprzedał milion egzemplarzy za pośrednictwem Leseringa . [166]

W NRD ośmiotomowy Meyers Neues Lexikon (1961-1964) miał łączny nakład 150 000 egzemplarzy, wydanie dwutomowe pojawiło się w latach 1956-1958 w trzech wydaniach do 300 000 egzemplarzy. Chociaż NRD była znacznie mniejsza niż Republika Federalna, Instytut Bibliograficzny VEB nie miał konkurencji. [167]

Brak konkurencji doprowadził również do wysokich cyrkulacji w stosunku do liczby ludności w innych małych krajach, w tym zachodnich. Sześciotomowy Leksykon Uj Magyar został wydany w komunistycznych Węgrzech w latach 1959-1962 w nakładzie 250 000 egzemplarzy. [168] W Norwegii piętnastotomowy sklep Norske sprzedał 250 000 egzemplarzy od 1977 do 2011 roku populacji liczącej zaledwie cztery miliony Norwegów. [169]

Tylko "kilka tysięcy egzemplarzy" 21. wydania encyklopedii Brockhaus z lat 2005/2006 sprzedano, jak podał FOCUS. [170] Według FAZ próg rentowności wyniósł 20 000 sprzedanych egzemplarzy, z czego połowa została osiągnięta. To ostatnie drukowane wydanie Encyklopedii Brockhaus składało się z trzydziestu tomów oprawnych w płótno ze złoconymi brzegami, zawierających prawie 25 000 stron. Kosztował 2670 euro. [171]

ilustracje

Średniowieczna mapa świata w Liber Floridus , ok. 1120 r. Po lewej stronie północnej części globu pictura z Europą, Azją i Afryką. Ponieważ wygląd południowej połowy był nieznany, pojawiło się tam pismo wyjaśniające .
Panel obrazów na tematy astronomiczne w Cyklopaedii , 1728

Z dawnych dzieł nie zachowały się prawie żadne ilustracje , jedynie tekst. Później otrzymali ilustracje w niektórych średniowiecznych rękopisach. Ilustracje te różniły się głównie od rękopisu do rękopisu; Wtedy prasa drukarska umożliwiła precyzyjne odwzorowanie obrazów. Już w średniowieczu znane były wizerunki ludzi, zwierząt czy roślin, a także schematyczne przedstawienia i mapy świata. Były jednak rzadkie.

W okresie nowożytnym istniała szeroka gama różnych ilustracji. Strony tytułowe i frontyspisy odzwierciedlały podstawy wiedzy zgromadzonej w encyklopedii poprzez alegoryczne przedstawienie siedmiu sztuk wyzwolonych. Diagramy drzewiaste ilustrowały powiązania między poszczególnymi podmiotami, diagramy funkcjonalne pokazywały na przykład, jak działa system bloczków. Dedykacje przedstawiały zamożnego mecenasa lub patrona, miedzioryty wprowadzały nowy tom. [172] Popularne były również tablice, na przykład dotyczące ruchów planet.

Obrazy były albo umieszczane w odpowiednim miejscu w tekście, albo umieszczane na osobnych kliszach; 1844-1849, a nawet później Brockhaus-Verlag wydał atlas obrazkowy do leksykonu konwersacji i nazwał go w podtytule ikonograficzną encyklopedią nauk i sztuk . [173]Ilustrowane panele lub nawet ilustrowane książki były często drukowane oddzielnie od reszty ze względu na jakość, ponieważ obrazy czasami wymagały specjalnego druku lub specjalnego papieru. Wraz z rozwojem technologii drukowania coraz więcej obrazów trafiało do encyklopedii. W końcu w XX wieku bogato ilustrowane dzieła nie były już wyraźnie reklamowane jako „ilustrowane”, ponieważ ilustracja stała się tak oczywista. Mniej więcej od końca lat sześćdziesiątych niektóre encyklopedie zawierały ilustracje w pełnym kolorze.

19. wydanie Brockhausa (1986–1994) liczyło 24 tomy i łącznie 17 000 stron. Zawierał 35 000 ilustracji, map i tabel. Powiązany atlas świata zawierał 243 strony map. [174]

załączniki i sprzęt

Od XVIII wieku większe encyklopedie otrzymywały tomy uzupełniające, suplementy , jeśli nie ukazało się żadne nowe wydanie . W połowie XIX wieku Brockhaus wydawał roczniki jako uzupełnienie lub kontynuację aktualnej encyklopedii. Od 1907 Larousse publikował miesięcznik Larousse mensuel illustré . [175] Czasopismo Der Brockhaus-Greif , które wydawnictwo utrzymywało w latach 1954-1975, było bardziej wykorzystywane do lojalności klientów. [176] Specjalny tom mógłby być wykorzystany do omówienia specjalnych wydarzeń historycznych, takich jak wojna francusko-pruska 1870/1871 czy pierwsza wojna światowa. [177]

Załącznikami w osobnych tomach mogą być także ilustrowane książki, atlasy lub słowniki, czyniąc encyklopedię jeszcze pełniejszym kompendium. Wreszcie, początkowo jako dodatki do wersji drukowanej oferowano płyty CD-ROM, dostęp do Internetu i pamięci USB . Autorskie edycje Brockhausu były próbą podniesienia wartości całego dzieła, takie jak edycja zaprojektowana przez Friedensreicha Hundertwassera od 1986 roku i limitowana do 1800 egzemplarzy. Cena detaliczna wyniosła 14 000 DM (w porównaniu do około 4000 DM za normalne wydanie). Okładki, stojące obok siebie na półce, pokazywały razem nowy obraz. [178]

dostawa

„Lista prenumeratorów” w „ Cyklopedii ” , 1728

Z reguły książki były kupowane i opłacane po ukończeniu. Jednak w przypadku większych projektów w XVIII wieku powszechne było posiadanie najpierw abonentówreklamować, a dopiero potem drukować; mógł być dostarczany w częściach. Jeśli kupujący miał wszystkie dostawy razem, mógłby je zabrać do introligatora. Abonent (dosłownie: ktoś, kto podpisuje) zapłacił z góry. Wydawca miał więc już kapitał, z którym mógł poradzić sobie z pierwszymi wydatkami. W zależności od modelu subskrypcji subskrybent może zapłacić kaucję, a następnie kolejną za wysłaną część. Ponadto wydawca miał nadzieję, że dzieło kupią inni klienci. Publikacja znanych prenumeratorów na froncie pracy powinna mieć efekt promujący sprzedaż, podobny do dedykowania pracy osobie wysokiej rangi.

W przypadku pierwszego wydania Encyclopaedia Britannica prospekt emisyjny z lipca 1767 ogłaszał zamiar opinii publicznej. W lutym 1768 roku wydawcy ogłosili, że dzieło będzie dostarczane w stu tygodniowych przesyłkach, każda po 48 stron. W końcu, oprawiony, miało to być sześć tomów w formacie oktawowym . Dostawa kosztowała sześć pensów na zwykłym papierze i osiem pensów na lepszych. Wkrótce redaktorzy zmienili format na quarto, w wyniku czego powstały trzy tomy. Powodem tego był wyższy prestiż Quarto i być może także pośredni wpływ konkurencyjnego produktu. W grudniu 1768 r. ukazała się pierwsza część, a po dostarczeniu ostatniej w 1771 r. przedmowa i strony tytułowe do każdego z trzech tomów, a także przewodnik introligatorski. W sierpniu 1771 roku cały zestaw można było kupić za dwa funty dziesięć szylingów (trzy funty siedem szylingów na lepszym papierze). [179]

Na przykład w XIX wieku firma Meyers Konversations-Lexikon oferowała do wyboru kilka modeli dostaw. Trzecie wydanie z lat 1874-1878 składało się z piętnastu tomów. Kupujący otrzymywał tygodniową dostawę 64 stron, co kosztowało pięćdziesiąt fenigów; lub zapłaciłeś 9,50 marki za tom. Brockhaus w jubileuszowym wydaniu z 1898 roku , siedemnaście wspaniałych tomów po dziesięć marek każdy, był opłacany w ratach miesięcznych po trzy do pięciu marek lub w ratach kwartalnych po dziewięć do piętnastu marek. Nie było zaliczki, wystarczyło zapłacić pierwszą ratę po trzech miesiącach. [180] Modele abonamentowe były znane jeszcze w XXI wieku. Jednak od XX wieku powszechne było otrzymywanie gotowych tomów.

Nieustanna encyklopedia luźnych kartek Nelsona z 1920 r. była antologią luźnych kartek w dwunastu tomach. Dwa razy w roku kupujący otrzymywał nowe strony w celu zastąpienia stron z nieaktualną treścią. Encyclopédie française ( 1937-1957) podchwycił ten pomysł, ale się nie przyjął. [181]

Produkcja i dostawa Enzyklopädisches Lexikon Meyera w 25 tomach zajęły łącznie osiem lat od 1971 do 1979 r. W tomach 4, 7, 10, 13, 16, 19 i 22 zostały dodane dodatki, które w międzyczasie zawierały aktualizacje poprzednich tomów . Wreszcie w 1985 roku ukazał się tom uzupełniający (tom 26).

autorzy i czytelnicy

Autor encyklopedii jest nazywany encyklopedystą lub encyklopedystą , termin ten jest również używany w odniesieniu do naukowca encyklopedycznego , który nie pisze encyklopedii, ale bada encyklopedie i ich pochodzenie. Redaktorzy i współtwórcy Encyclopédie (Francja 1782-1832) nazywani byli encyklopedystami .

prawa autorskie i plagiat

Der naturen bloeme Jacoba van Maerlanta (XIII w.) z ujawnieniem jego źródeł. Górne koło zawiera imię Arystotelesa .

Prawo autorskie we współczesnym znaczeniu nie istniało przed XIX wiekiem. Niemniej jednak pojęcie plagiatu istniało już od starożytności , jako nieoznaczone przyjęcie tekstów obcych. Do XVIII wieku powszechnie postrzegano encyklopedie przede wszystkim jako kompilację starszych tekstów. Czasem wymieniano autorów, ale często nie. W starożytności i średniowieczu chodziło o to, by pomagać sobie od dawnych mędrców i uczyć się z ich czystej, niesfałszowanej wiedzy. W okresie renesansu pojęcie pierwotnego autora zyskało na znaczeniu.

Na przykład w XVIII wieku plagiat był w niektórych przypadkach uważany za haniebny, ale nie był zabroniony. W najlepszym razie wydawca mógłby zabronić przedruków na podstawie przywileju drukowania . To było oficjalne pozwolenie na wydrukowanie pewnej książki w ogóle. Jednak przedrukom można było zapobiec tylko we własnym kraju i często były one drukowane za granicą, a następnie częściowo rozprowadzane za pośrednictwem przemytu.

Na przykład Dennis de Coetlogon, przyznając się do kopiowania, twierdził, że jest autorem swojej historii uniwersalnej . Jeśli weźmiesz to dosłownie, najwyraźniej napisał to sam odręcznie, bez żadnej pomocy. [182] Kiedy „Lista Autorów” pojawiła się w pierwszym wydaniu Encyclopaedia Britannica , nie oznaczało to, że ci ludzie świadomie pisali dla tej encyklopedii. To raczej redaktor William Smellie wykorzystał jej prace. [183]

W artykule „Plagiaire” wielka francuska Encylopédie opisała zjawisko plagiatu . Pospiesznie zauważono, że leksykografowie być może nie będą musieli przestrzegać zwykłych praw moich i twoich , a przynajmniej nie ci, którzy napisali dictionnaire des arts et des sciences . W końcu nie udają, że piszą oryginały. Tekst najbardziej przypomina artykuł „Plagiary” w Cyclopaedii Chambersa o kilka pokoleń wcześniej, który z kolei został oparty na Dictionnaire Antoine'a Furetière'a ( 1690 ). [184]

Bukmacher , karykatura w Leuchtkugeln , monachijski magazyn z lat 1848-1850.
„Słuchaj, moja droga, to ciężka praca, ale praca chwali mistrza.”
„Pozwól, co tam robisz?”
„Prawdziwa encyklopedia wykształconych Niemiec”.

Zedler pisze pod lemtem „ przedruk ich książek”:

Przedruk ich książek jest w rzeczywistości niewiele lepszy niż potajemna, jeśli tylko nie publiczna, kradzież i jest zwykle dokonywana tylko przez tych, którzy są księgarzami, lub lepiej powiedzieć, przez zwykłych partaczy z skądinąd tak szlachetnej, jak użytecznej gildii księgarskiej, którzy najczęściej mają odwagę drukować i […] wydawać takie książki, do których nie mają ani prawa, ani pozwolenia […]”

Artykuł „Przedruk ich książek”. W: Uniwersalny leksykon Zedlera , 1732-1754 [185]

Sam ten tekst został zaczerpnięty ze współczesnej książki. [184] W XIX wieku nie było już wtedy możliwe napisanie encyklopedii nożyczkami, jak mówi się, że William Smellie żartował o sobie. [186] Przynajmniej w przypadku encyklopedii ogólnych, po 1860 r. ta nie istniała [187] . Mimo to wzajemny wpływ konkurujących wydawców był duży, również dlatego, że fakty same w sobie (jak wysokość góry) nie są chronione prawem autorskim.

autorski

Kasjodor , wczesnośredniowieczny encyklopedysta

Autorzy indywidualni i małe grupy

W przypadku dzieł starożytnych za autora zwykle uważa się jedną osobę, ale w średniowieczu nie zawsze łatwo jest znaleźć autora. Starożytnym argumentem skromności ( skromność ) autorzy średniowiecza często określają siebie jako zbyt niegodnych, by podawać swoje imiona. Uważali się za zwykłych pośredników boskiej wiedzy. Wręcz przeciwnie, w szczególności ludzie świeccy, tacy jak król Alfons Mądry czy notariusz Brunetto Latini , skłaniali się ku autostylizacji. Niektóre prace powstawały w grupach roboczych, w których jako reprezentant pracowników wymieniano osobę wiodącą. [188]

Autorzy postrzegali siebie jako kompilatorów (kolekcjonerów), tłumaczy, którzy udostępniali sprawdzone dzieła łacińskie szerszemu gronu odbiorców. Nowe pokolenie około 1300 roku również przyniosło własne pomysły. Byli to również często ludzie świeccy, często z Włoch, gdzie duchowieństwo odgrywało mniej ważną rolę niż gdzie indziej. Autorami byli głównie mężczyźni; Kobiety były encyklopedyczne tylko w klasztorach . [189]

redakcje

Wiek XIX to nie tylko pojawienie się nowoczesnej koncepcji autora , ale także znacząca specjalizacja. Pierwsze wydanie Encyklopedii Britannicabył nadal w dużej mierze napisany (lub przepisany) przez redaktorów. Ale Archibald Constable, który kupił go w 1810 r., polegał na autorytetach naukowych, które również zostały wymienione. W Niemczech rozwój w Brockhaus był porównywalny. Za artykuły nieoznaczone odpowiadali redaktorzy. Generalnie autorzy musieli podporządkować się całości pracy. Zwłaszcza po 1830 r. wydawcy poszukiwali ekspertów. Jeśli autorzy nie zostali wymienieni (jak w większości encyklopedii), mogło to mieć związek z faktem, że te prace były zbyt często kopiowane ze starszych prac. Popularny był trik polegający na nazywaniu „towarzystwa uczonych” redaktorem. [190]

William Smellie , który został redaktorem pierwszego wydania Encyclopaedia Britannica w wieku 28 lat .

Ulrike Spree: „Uniwersalistycznie wykształcony autor encyklopedii, który redagował artykuły na cały szereg tematów, coraz bardziej odchodził do przeszłości”. Pomimo kilku wielkich nazwisk, większość wspomnianych autorów to ludzie nieznani. Wielu pisało dla kilku encyklopedii. [191] Jedną z nielicznych encyklopedii z nazwiskami autorów była Ersch-Gruber , aw XX wieku na przykład Encyklopedia Colliera .

Według Thomasa Keiderlinga autorzy pozostali anonimowi w Brockhaus , ponieważ artykuły miały być obiektywne i nie odzwierciedlały opinii jednostek. Niektórzy autorzy nie chcieli być wymieniani, ponieważ poruszali kontrowersyjne tematy. Ponadto redaktorzy zrewidowali artykuły i tym samym stali się współautorami. Wymienianie nazwisk znanych autorów uważano za rozsądne, ale nie było ani możliwe, ani pożądane zatrudnianie do każdego artykułu najwybitniejszych naukowców. Przy takim twierdzeniu interwencje redakcyjne byłyby wątpliwe. [192]

W 1879 r. tygodnik opisywał, jak powstał Konversations-Lexikon Meyera. Na głównej linii w Lipsku 70 000 artykułów z poprzedniego numeru zostało wyciętych i wklejonych na papier. Kolekcjonerzy notatek ocenili około pięćdziesięciu gazet i zażądali danych od władz i instytucji. W różnych miastach uniwersyteckich istniały specjalne redakcje, redagowali artykuły pisarze rekrutowani na określony temat. Wciąż nie było prawie żadnych autorek. Wyjątkiem była brytyjska encyklopedia Chambers , która wyłoniła się z tłumaczenia: tłumaczenia były często dziełem kobiet. [193]

Redakcja Meyers Konversations-Lexikon w biurze w Lipsku, 1913

Ponieważ uczelnie były przepełnione, praca encyklopedyczna była atrakcyjna dla wielu absolwentów. Zazwyczaj redaktor leksykonu uważał się za generalistę, który nie występuje publicznie. W spisie personelu Meyera z 1877 r. wymieniono z imienia 32 autorów zajmujących się tematem historycznym. Wszyscy mieli doktoraty, w tym 14 profesorów. [194] 57 osób było zaangażowanych w koncepcję XV wydania Wielkiego Brockhausu (dwadzieścia tomów, 1928–1935): 22 redaktorów, dziesięciu urzędników, pięciu pracowników działu obrazu, 15 sekretarek, trzech urzędników. Ponad tysiąc autorów napisało 200 000 artykułów z 42 000 ilustracji, [195]z tych czterystu było autorami okazjonalnymi, a sześciuset stałymi. Wydawca ustandaryzował listy, informował autorów okólnikami i ulotkami o problemach ortograficznych, bibliograficznych, skrótach i znakach specjalnych. Otrzymałeś opłatę arkuszową lub kwoty ryczałtowe w zależności od zakresu. Ponadto umownie zastrzeżono anonimowość. [196]

Raport terenowy z 1998 r . dla specjalistycznej encyklopedii archeologii Der Neue Pauly stwierdził, że liczba pracowników była bardzo wysoka – z powodu ogromnej presji na specjalizację: „Istnieje wiele »artykułów złożonych« napisanych przez kilku autorów, ponieważ istnieją nadrzędne tematy lub „artykuły parasolowe” trudno znaleźć już „generalistów”. Zagraża to jednolitości koncepcji artykułu – nie wspominając o pracy jako całości”. Dziewiętnastu redaktorów specjalistycznych współpracowało ze sobą, aby sporządzić ogólną listę lematów i koordynować komunikację z ponad siedmiuset autorami. [197]

Wikipedia jest pisana i redagowana przez wolontariuszy . Uczestniczą z zainteresowania tematem lub z idealizmu. Dołączają również do społeczności, w której są doceniani. [198] [199] Wolontariusze Wikipedii są dobrze wykształceni, a około połowa ma mniej niż trzydzieści lat. [200]

Wybitni autorzy

W XIX i XX wieku encyklopedie przyciągały znanych naukowców lub inne osobistości. Znani autorzy Encyclopaedia Britannica to między innymi pisarz Walter Scott , demograficzny naukowiec Robert Malthus i ekonomista David Ricardo . [201] Na przykład w krajach niemieckojęzycznych lat 70. Meyers Konversations-Lexikon zawierał dłuższe teksty celebrytów. We wstępie filozof nauki Jürgen Mittelstraß napisał „O użyciu encyklopedii”. [202] Były minister federalny SPD Carlo Schmidnapisał artykuł „Demokracja – szansa na uczłowieczenie państwa”, a były federalny minister gospodarki FDP Hans Friedrichs pisał o „gospodarce światowej”.

Staje się to problemem, gdy celebryci uczestniczą w publicznym dyskursie na swój temat. Może im być trudno przyjąć neutralny, poglądowy punkt widzenia. W dodatku do Encyclopaedia Britannica (1926) Lew Trocki napisał artykuł o Leninie . Były komisarz wojenny Trocki był bliskim współpracownikiem Lenina [203] , a odniesienie do zmarłego Lenina było ważnym narzędziem w sporze politycznym między Trockim, Stalinem i innymi sowieckimi politykami.

płacić

Ogólnie rzecz biorąc, pracownicy encyklopedii byli słabo opłacani. William Smellie otrzymał za pracę nad pierwszym wydaniem Encyclopaedia Britannica sumę dwustu funtów . Według Jeffa Lovelanda przez cztery lata pracy w niepełnym wymiarze godzin nie było to ani hojne, ani marne, ale mniej niż to, co Diderot dostawał za większą i dłuższą pracę nad Encyklopedią . [204] W Chambers w XIX wieku roczna pensja redaktorów była na najniższym poziomie klasy średniej. [205]

W XX wieku, jak donosi Einbinder z Encyclopaedia Britannica , wielu uczonych chciałoby się zaangażować, ale nie było ich stać na pisanie za tak niewielkie pieniądze (dwa centy za słowo). Dotyczy to szczególnie nauk humanistycznych. Chociaż współpraca jest bardzo pożądana ze względu na prestiż, wielu chciało jedynie napisać artykuł. [206] Ogólnie Einbinder skrytykował przede wszystkim komercyjny charakter Encyclopaedia Britannica , w której wysoko zarabiającymi wydawcami byli domokrążcy , a nie autorzy. [207]

czytelnik

Do XVIII wieku

1959 World Book Encyclopedia w wersji Braille'a , 145 tomów

Tekst może znaleźć czytelników tylko wtedy, gdy ludzie są piśmienni, kiedy mają czas na czytanie i kiedy mogą sobie pozwolić na przeczytanie materiału. Historycznie rzecz biorąc, poważnie ograniczyło to krąg potencjalnych czytelników, niezależnie od tego, czy w ogóle ludzie byli zainteresowani treścią. Były jednak sposoby na pokonanie barier: dawniej czytano teksty na głos, by ci, którzy nie potrafili czytać, mogli podsłuchać, bogaci udostępniali swoje biblioteki szerszemu gronu, czy grupy ludzi wspólnie kupowały książki. Dopiero w XIX wieku, dzięki państwowym szkołom i tańszym książkom, grono w Europie znacznie się poszerzyło: około 1900 r. czytało dziewięćdziesiąt procent Niemców, Francuzów, Anglików i Amerykanów. Pozostałe kontynenty pozostały[208]

Pliniusz napisał historię Naturalis dla mas ludowych, takich jak chłopi i rzemieślnicy, jak twierdził w dedykacji skierowanej do cesarza. W każdym razie powinien ją przeczytać każdy, kto ma na to czas. Jego wypowiedź należy interpretować w ten sposób, że myślał o tych, którzy wiodą proste życie na łonie natury, zgodnie z cenionymi przez siebie cnotami rzymskimi. Ogólnie jednak chciał zwrócić się do wszystkich obywateli imperium, tak jak jego praca określała całe imperium. [209]

Również autorzy średniowiecznych encyklopedii zwracali się w większości do otwartego kręgu czytelników, przynajmniej według przedmów. Należy zwrócić się do wszystkich czytelników, a nie filtrować ich według ich statusu społecznego lub poziomu wykształcenia. W praktyce jednak wydaje się, że na przykład Elucidarium było czytane prawie wyłącznie przez duchownych. Z kolei Livre de Sidrac czytali tylko arystokraci, w każdym razie (według notatek właścicielskich) księga ta nigdy nie znajdowała się w bibliotekach klasztornych. [210] Hortus Deliciarum miało bardzo małą grupę adresatów : ksieni Herrad von Landsbergkazał mu pisać tylko dla jej sióstr w XII wieku. Dopiero 350 lat później bogato ilustrowane dzieło stało się znane poza murami klasztoru. [210]

Dennis de Coetlogon prawdopodobnie wyobrażał sobie czytelnictwo klasy wyższej w swojej historii uniwersalnej (1745), z tematami takimi jak sokolnictwo przeznaczone dla szlachty. De Coetlogon wielokrotnie pisał lekceważąco o rzemieślnikach, służących i niższych klasach. Jednak wśród subskrybentów byli nie tylko kupcy, urzędnicy i duchowni, ale także niektórzy rzemieślnicy, którzy musieli być niezwykle zamożni. [211]

Wielką francuską Encyklopedię czytano bardziej w miastach niż na wsi we Francji, w starych miastach z kościelnymi i państwowymi placówkami edukacyjnymi, a nie w nowych miastach, gdzie przemysł był już ugruntowany. Czytelnicy należeli do klasy wyższej, do przedstawicieli Kościoła i szlachty . Byli to urzędnicy, oficerowie i rzadko przedsiębiorcy. Później tańsze wydania stały się też po części własnością prawników i administratorów mieszczańskich. Paradoksalnie to dzieło postępu dotarło przede wszystkim do stanów, które ucierpiały w wyniku rewolucji 1789 roku . Encyklopedia sprzedawana z wyjątkiem Francji(zwłaszcza w późniejszych wydaniach) także w sąsiednich obszarach francuskojęzycznych, we Włoszech, Holandii i Niemczech Zachodnich, mniej w Londynie czy Kopenhadze, choć niektóre zestawy trafiły nawet do Afryki i Ameryki. [212]

Od XIX wieku

Duże encyklopedie, takie jak te Brockhausa i Meyera w XIX wieku, były skierowane do wykształconych i bogatych klas średnich; nie tylko ze względu na ich zdolność kredytową, warstwy te były preferowanymi grupami docelowymi dla sprzedawców obwoźnych. 17-tomowy Meyers Konversations-Lexikon z lat 1893-1897 miał po 100 nabywców: 20 urzędników ruchu drogowego, 17 kupców, 15 personelu wojskowego, 13 nauczycieli, dziewięciu urzędników budowlanych/techników, sześciu urzędników administracyjnych, pięciu właścicieli ziemskich, trzech urzędników sądowych, trzech artystów , trzy osoby prywatne, dwóch właścicieli, 1,5 lekarza, również 1,5 studenta i prawnik. [213]

Jeszcze w 1913 roku Albert Brockhaus był zdania, że ​​jeśli założyć, że 100 milionów niemieckojęzycznych ludzi w Europie jest potencjalnymi nabywcami, to trzeba by odliczyć pięćdziesiąt milionów kobiet i dwadzieścia pięć milionów dzieci. W tym czasie Brockhaus i Meyer sprzedali razem zaledwie trzydzieści do czterdziestu tysięcy egzemplarzy. Ale już w latach po I wojnie światowej Brockhaus-Verlag coraz bardziej kierował się do kobiet i biedniejszej ludności i próbował wprowadzać terminy w bardziej zrozumiały sposób. Wyznanie oddzielne reprezentacje dla religijnych słów kluczowych zostały dobrze przyjęte przez katolików. W latach dwudziestych zaprojektowano także edycje ludowe. [214] Wydanie Wielkiego Brockhausuw latach 1928-1935 większość zakupów dokonywali nauczyciele akademiccy, następnie farmaceuci, prawnicy, nauczyciele, lekarze, nauczyciele szkół podstawowych, dentyści, duchowni i architekci, a na dziesiątym miejscu inżynierowie. [215]

W przypadku Großer Brockhaus w latach 50. prawie jedna trzecia nabywców stanowili nauczyciele lub wywodzili się z zawodów komercyjnych. Prezydent federalny Theodor Heuss poinformował w 1955 roku, że w swoim gabinecie ma za sobą duży Brockhaus , a obok niego mały Brockhaus. [216]

Specjalne grupy docelowe

Szczególną grupą docelową mogą być kobiety, jak w przypadku kobiecych encyklopedii , takich jak „ Damen Conversations Lexikon ” z 1834 r., kontynuujący tradycję XVIII wieku. Nie powinny nużąco wyliczać faktów, ale być żywe i romantyczne, wyszczególniając, gdzie poruszały się tematy w sferze kobiecej. Państwo i polityka były w nich całkowicie nieobecne. [217] Od początku XIX w. powstawały także tzw. encyklopedie domów , poświęcone w szczególności tematom z praktycznych dziedzin życia.

Dzieci miały też własne leksykony, choć przez długi czas były rzadkością (jeśli nie dołączymy rzeczywistych podręczników). Przed XIX wiekiem prawdopodobnie jedynym tego rodzaju dziełem była Pera librorum juvenilium (Zbiór książek dla młodych, 1695) Johanna Christopha Wagenseila , Larousse wydał następnie w 1853 roku Petite Encyclopédie du jeune âge , ale dopiero pojawił się następny. w wydawnictwie 1957. Arthur Mee (1875-1943) opublikował w latach 1910/1912 nowoczesną encyklopedię dziecięcą w języku angielskim, znaną w Wielkiej Brytanii jako The Children's Encyclopaedia, a w USA jako The Book of Knowledgezostał nazwany. Bogato ilustrowane artykuły były pisane barwnie. Wielkim sukcesem była również World Book Encyclopedia (od 1917/1918). Pierwsza wojna światowa przerwała planowanie wydawnictwa Britannica Junior , które ukazało się dopiero w 1934 roku. Wydawnictwo Britannica wymyśliło wtedy kilka encyklopedii dla dzieci. [218] Mój pierwszy Brockhaus był wielkim hitem wśród publiczności w latach pięćdziesiątych, pomimo stosunkowo wysokiej ceny. [219]

krytyka

Wiedza powierzchowna

„Encyklopedia Meyera wie wszystko”, reklama około 1925 r.

Kiedy encyklopedie nie były już rozumiane jako podręczniki, ale jako podręczniki, obawiano się, że czytelnicy staną się leniwi. Na przykład we wstępie do Encyklopedii Niemieckiej (1788) omówiono pomysł, że niektóre encyklopedie obiecują łatwe nauczanie bez podstawowej wiedzy. [220] Goethe kazał komuś powiedzieć w komedii Ptaki : „Oto wielkie encyklopedie, wielkie sklepy ze starociami z literaturą, gdzie każdy może odebrać swoje potrzeby alfabetem za grosz” [221]

Nawet zwolennicy uporządkowania systematycznego uważali, że przy porządku alfabetycznym czytelnik może zadowolić się krótką, powierzchowną wiedzą. Odpowiedzią twórców słowników było to, że ich czytelnicy byli już wykształceni. [222]

W 1896 r. dziennikarz Alfred Dove wyśmiewał płytkość, jaką wniosły do ​​rozmowy encyklopedie konwersacyjne. Nie ma znaczenia, czy zwierzyć się Brockhausowi , czy Meyerowi , mają one równy charakter i wartość. [223]

Krótka sztuka Wielki Brockhaus , wystawiona w 1905 roku w ramach 100-lecia Brockhaus's Konversations-Lexikon, odnosiła się do wiary w drukowany autorytet. Bohater kopiuje swoje przemówienie o gazowni z Brockhausu i pomija fakt, że przejmuje już kolejny artykuł o karczmie. Publiczność nie zauważa błędu, a on wciąż może wygrać wybory do rady miejskiej. Potem wyznaje burmistrzowi: „Dzieci, jaka cudowna księga to wielki Brockhaus, nawet jeśli źle ją przerysujecie, to nadal brzmi dobrze” [224] .

Brak terminowości

Nawet w przypadku produktów, które są ogólnie uważane za wysokiej jakości, pojawiały się głosy krytyki, że treść jest nieaktualna. Przy postępie naukowym, zwłaszcza od XVII wieku, trudno było tego uniknąć. Kiedy ukazywał się ostatni tom wielkiego dzieła, pierwszy miał często kilka lat, jeśli nie dziesięcioleci. Jednak nieaktualne relacje mogą być także przeoczeniem autora lub redaktora, który nie sięgał po najnowszą literaturę fachową.

Na przykład Dennis de Coetlogon błędnie twierdził w swojej historii uniwersalnej z 1745 r., że używane przez niego tablice astronomiczne były aktualne. Stało się tak częściowo dlatego, że kopiował z Cyklopaedii z 1728 roku. Pod hasłem „Rolnictwo i botanika” de Coetlogon oznaczał, że sok krąży w roślinach, podobnie jak krew u zwierząt. Ten pogląd został już obalony przez eksperymenty Stephena Halesa w poprzedniej dekadzie . [225]

Według własnej reklamy Encyclopaedia Britannica była zawsze bardzo aktualna. [226] Jednak w latach sześćdziesiątych Harvey Einbinder wymienił liczne artykuły, które nie zostały zmienione lub prawie nie były zmieniane przez sześć dekad lub dłużej. Na przykład artykuły o Hezjodzie i Mirabeau pochodzą z lat 1875-1889. Wydanie z 1958 r. podało, że w polskim Tarnopolu mieszka 35 831 osób , z czego 40 procent to Żydzi. [227] Aby ukryć wiek artykułów, Encyklopedia usunęła Britannicainicjały zmarłych już autorów. Jednak wiek był częściowo rozpoznawalny z nieaktualnych odniesień literaturowych, na przykład gdy artykuł „Wojna punicka” ( Wojna punicka ) z 1963 r. rzekomo relacjonował aktualne badania, ale odnosiło się to do publikacji z lat 1901 i 1902. [228]

Einbinder wyjaśnił nieaktualne artykuły, mówiąc, że wydawcy Britannica wydali znacznie więcej pieniędzy na reklamę niż na ulepszanie treści. Nawet przy szczodrych szacunkach koszt autorów wynosił mniej niż milion dolarów w latach sześćdziesiątych, ale budżet reklamowy dla samych Stanów Zjednoczonych wynosił 4 miliony dolarów. [207]

Paul Nemenyi napisał o wydaniu z 1950 roku, że średni wiek artykułów naukowych wynosił od piętnastu do trzydziestu lat. [229] Kiedy Diana Hobby z Houston Post wyrecytowała krytykę Einbindera w 1960 r., otrzymała następnie list z Britannicy, w którym stwierdzono, że tylko ze względu na jej wiek, płeć i niewinność mogła traktować tak zaciekłą krytykę poważnie. [230]

Wydawcy encyklopedii starali się je aktualizować za pomocą suplementów. Na przykład w 1753 r. ukazały się dwa tomy uzupełniające (suplementy) do siódmego wydania „ Cyklopedii ” . Brockhaus przyszedł wówczas na jego edycję w latach 1851-1855 z rocznikiem (1857-1864), który ukazywał się w miesięcznych egzemplarzach. [231] Kiedy około roku 2000 drukowano encyklopedie coraz rzadziej, roczniki często pojawiały się nadal, nawet gdy właściwa praca już dobiegła końca.

Według sondażu z 1985 r. pracownicy bibliotek akademickich w USA stwierdzili, że aktualność encyklopedii jest tak samo ważna jak struktura i dostępność, a tylko ważniejsza niż niezawodność. Ogólna, niepisana zasada głosiła, że ​​co pięć lat trzeba kupować nową encyklopedię. Wiele bibliotek kupowało nową encyklopedię mniej więcej raz w roku, aby po kolei oferować stosunkowo nowy zestaw najważniejszych encyklopedii. Wyjątkiem była Britannica w kontrowersyjnym układzie z początku lat 70.; dla jednej czwartej respondentów ich zestawco najmniej dziewięć lat. Bibliotekarze nie narzekali na terminowość, a wskazywały na to, że polecili inne prace lub gazetę w celu uzyskania bardziej aktualnych informacji. [232]

Świadomość czasowej warunkowości wiedzy prowadzi również do krytyki wizualnego projektowania transferu wiedzy. W literackich i artystycznych odniesieniach do formatu encyklopedii w XX wieku ta krytyka, zdaniem literaturoznawcy Moniki Schmitz-Emans , wyraża się w częściowej emancypacji od zwykłego celu przekazywania wiedzy za pomocą obrazów i tekstów. [233]

grupy docelowe i symbole statusu

Chociaż encyklopedie zwykle twierdzą, że są ogólnie zrozumiałe nawet dla laików, nie zawsze mogą spełnić ten wymóg, zwłaszcza jeśli chodzi o tematy naukowe. Specjaliści mają tendencję do wchodzenia w swoje artykuły zbyt szczegółowo, zamiast omawiania ogólnych aspektów. [234] Robert Collison doniósł w latach 60. o techniku, który został namówiony do dużej encyklopedii opartej na dobrze dobranych przykładowych tekstach. Okazał się jednak dla niego zbyt wymagający, więc wkrótce sprzedał go ponownie ze stratą. [235]

Reklamy Encyclopaedia Britannica były skłonne do wykorzystania sugestii dla rodziców, że encyklopedia poprawi poziom wykształcenia dzieci i da im lepsze możliwości niż innym dzieciom. Encyklopedia nie została jednak napisana dla dzieci, ale dla dorosłych. [235] [236] Podejrzenie Collisona, że ​​większość dzieci (i dorosłych) w ogóle nie korzysta z ich drogich encyklopedii, [235] zostało potwierdzone przez badania Britannica Publishers. Przeciętny nabywca zaglądał do swojej Encyclopaedia Britannica mniej niż raz w roku . [237]

W związku z tym krytycy wielokrotnie pytali, czy duże encyklopedie nie są „kosztownym luksusem” [238] (Anja zum Hingst), bardziej symbolem statusu dla zamożnych klas niż instrumentem edukacji osobistej. Jeśli weźmie się pod uwagę prawdziwe (oprawione) duże encyklopedie z co najmniej dziesięcioma tomami i nie starsze niż dwadzieścia lat, to w latach 80. znajdowały się one najwyżej w pięciu do ośmiu procentach gospodarstw domowych. [238] Wreszcie podejrzenie bycia symbolem statusu podsycane było przez wydania luksusowe, jubileuszowe i artystyczne, znacznie droższe od tych normalnych, które były już oprawione w wysoki standard i wydrukowane na dobrym papierze.

literatura

  • Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego. Wydanie II. Hafner, Nowy Jork 1966, OCLC 220101699 .
  • Ulrich Dierse: Encyklopedia. Z historii koncepcji filozoficznej i epistemologicznej. Bouvier, Bonn 1977, ISBN 3-416-01350-6 .
  • Walter Goetz : Encyklopedia XIII wieku. W: Dziennik historii intelektualnej Niemiec. Tom 2, 1936, s. 227-250.
  • Ulrike Hass (red.): Duże encyklopedie i słowniki Europy. Europejskie encyklopedie i słowniki w portretach historycznych. De Gruyter, Berlin/Boston 2012, ISBN 978-3-11-019363-3 .
  • Hans Dieter Hellige: World Library, Universal Encyclopedia, Worldbrain. O świeckiej debacie o organizacji wiedzy o świecie. W: historia techniki. Tom 67, wydanie 4, 2000, s. 303-329.
  • Hans-Albrecht Koch (red.): Starsze słowniki konwersacyjne i encyklopedie: Wkład w historię przekazywania wiedzy i kształtowania się mentalności. (= Wkład w historię tekstów, tradycji i edukacji. Tom 1). Peter Lang, Frankfurt nad Menem i wsp. 2013, ISBN 978-3-631-62341-1 .
  • Werner Lenz: Mała historia wielkich encyklopedii. Bertelsmann-Lexikon-Verlag, Gütersloh i in. 1972, ISBN 3-570-03158-6 .
  • Ines Prodöhl: Polityka wiedzy. Ogólne encyklopedie niemieckie w latach 1928-1956. Akademie-Verlag, Berlin 2011, ISBN 978-3-05-004661-7 .
  • Ulrich Johannes Schneider (red.): Poznaj swój świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym. Primus, Darmstadt 2006, ISBN 3-89678-560-5 .
  • Ulrich Johannes Schneider: Wynalazek wiedzy ogólnej. Pismo encyklopedyczne w epoce oświecenia. Akademie Verlag, Berlin 2013, ISBN 978-3-05-005780-4 .
  • Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza historia generyczna popularnej encyklopedii w Niemczech i Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Niemeyer, Tybinga 2000, ISBN 3-484-63024-8 .
  • Theo Stammen, Wolfgang EJ Weber (Hrsg.): Zapewnienie wiedzy, porządek wiedzy i przetwarzanie wiedzy. Europejski model encyklopedii. Akademie Verlag, Berlin 2004, ISBN 3-05-003776-8 .
  • Ingrid Tomkowiak (red.): Popularne encyklopedie. Od selekcji, porządku i przekazywania wiedzy. Chronos, Zurych 2002, ISBN 978-3-0340-0550-0 .
  • Bernhardt Wendt: Idea i historia rozwoju literatury encyklopedycznej. Studium literacko-bibliograficzne (= Książka w życiu kulturalnym narodów. Tom 2). Aumühle, Würzburg 1941.
  • Cela Carstena (red.): Encyklopedie, encyklopedie i słowniki w XVIII wieku (= XVIII wiek. 22 rok, wydanie 1). Wallstein, Getynga 1998, ISBN 3-89244-286-X .

linki internetowe

Wikisłownik: Encyklopedia  - wyjaśnienia znaczenia, pochodzenie słowa, synonimy, tłumaczenia
Commons : Encyklopedie  - Zbiór obrazów, filmów i plików audio

dokumentów potwierdzających

  1. Wilhelm Pape , Max Sengebusch (Edytuj): Ręczny słownik języka greckiego . Wydanie III, nakład VI. Vieweg & Sohn, Braunschweig 1914 ( zeno.org [dostęp 18 stycznia 2021] Dla formy męskiej ἐγκύκλιος enkýklios , niem . „okrągły, kręcący się w kółko, generale”, zob . Perseusz .).
  2. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 12 f.
  3. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza historia generyczna popularnej encyklopedii w Niemczech i Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Niemeyer, Tybinga 2000, s. 23-24.
  4. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza historia generyczna popularnej encyklopedii w Niemczech i Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Niemeyer, Tybinga 2000, s. 25-31.
  5. Przedmowa w: Brockhaus Conversations Lexicon . Tom 1, Amsterdam 1809, s. 5–14, tutaj s. 8/9 (podkreślenie w oryginale). Zobacz Zeno.org , dostęp 21 czerwca 2011.
  6. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 258. Oryginał: „Dziś większość ludzi myśli o encyklopedii jako wielotomowym kompendium wszelkiej dostępnej wiedzy, wraz z mapami i szczegółowym indeksem, a także licznymi dodatki, takie jak bibliografie, ilustracje, wykazy skrótów i wyrażeń obcych, gazetery i tak dalej”.
  7. Ulrich Dierse: Encyklopedia. O dziejach koncepcji filozoficzno-naukowej . Diss. Bochum 1977. Bouvier Verlag Herbert Grundmann, Bonn 1977, s. 5/6.
  8. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 45–47.
  9. Quintilian, Institutio oratoria 1,10,1.
  10. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 46–48.
  11. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 50/51.
  12. Ulrich Dierse: Encyklopedia. O historii koncepcji filozoficznej i naukowej. Rozprawa Bochum 1977. Bouvier Verlag Herbert Grundmann, Bonn 1977, s. 6.
  13. Ulrich Dierse: Encyklopedia. O dziejach koncepcji filozoficzno-naukowej . Diss. Bochum 1977. Bouvier Verlag Herbert Grundmann, Bonn 1977, s. 7/8.
  14. Encyklopedia. W: Grote Winkler Prins . Tom 8. Elsevier. Amsterdam/Antwerpia 1991, s. 326-329, tutaj s. 326.
  15. Ulrich Dierse: Encyklopedia. O dziejach koncepcji filozoficzno-naukowej . Diss. Bochum 1977. Bouvier Verlag Herbert Grundmann, Bonn 1977, s. 45.
  16. a b c Ulrich Johannes Schneider: Książki jako maszyny wiedzy. W: ibid. (red.): Poznać jego świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym. WBG, Darmstadt 2006, s. 9-20, tutaj s. 12.
  17. a b c d e Zobacz Robert Luff: Przekazywanie wiedzy w europejskim średniowieczu. Dzieła „Imago mundi” i ich prologi. Max Niemeyer Verlag, Tybinga 1999, s. 421.
  18. a b c Ulrich Johannes Schneider: Książki jako maszyny wiedzy. W: ibid. (red.): Poznać jego świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym. WBG, Darmstadt 2006, s. 9-20, tutaj s. 15.
  19. Athanasius Kircher : Ars magna lucis et umbrae z 1646 r.
  20. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 11, 44.
  21. a b Trevor Murphy: Historia naturalna Pliniusza Starszego. Oxford University Press, Nowy Jork 2004, s. 11-13 i 194-195.
  22. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 21/22.
  23. Sorcha Cary: Katalog Kultury Pliniusza. Sztuka i imperium w historii naturalnej. Oxford University Press, Nowy Jork 2003, s. 18.
  24. a b Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 271.
  25. Trevor Murphy, Historia naturalna Pliniusza Starszego. Oxford University Press, Nowy Jork 2004, s. 195.
  26. Trevor Murphy, Historia naturalna Pliniusza Starszego. Oxford University Press, Nowy Jork 2004, s. 196.
  27. Burkhart Cardauns: Marcus Terentius Varro. Wprowadzenie do jego pracy . Universitätsverlag C. Winter, Heidelberg 2001, s. 77-80.
  28. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 25-26.
  29. Sorcha Cary: Katalog Kultury Pliniusza. Sztuka i imperium w historii naturalnej. Oxford University Press, Nowy Jork 2003, s. 18-21.
  30. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 27-28.
  31. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie drugie, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 28.
  32. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 271/272.
  33. Lenelotte Möller (red.): Encyklopedia Izydora z Sewilli . Wydawca macierzy. Wiesbaden 2008, s. 12–13.
  34. Lenelotte Möller (red.): Encyklopedia Izydora z Sewilli . Wydawca macierzy. Wiesbaden 2008, s. 14-16.
  35. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 36/37.
  36. Franz Josef Worstbrock : Arnoldus Saxo. W: Leksykon autora . Wydanie II. tom 1 (1978), kol. 485-488.
  37. a b Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 272.
  38. Frits van Oostrom: Stemmen op schrift. Historia literatury niderlandzkiej z początku 1300 roku . Uitgeverij Bert Bakker. Amsterdam 2006, s. 504–509.
  39. Georg Steer: Bartholomäus Anglicus. W: Burghart Wachinger i in. (Red.): Literatura niemiecka średniowiecza. Słownik autorski . Wydanie drugie całkowicie poprawione, tom 1: „A solis ortus cardine” – dominikański kronikarz Colmar. de Gruyter, Berlin/Nowy Jork 1978, kolumna 616 f.
  40. MC Seymor i in.: Bartholomaeus Anglicus i jego Encyklopedia. Aldershot/Hampshire i Brookfield/Vermont 1992.
  41. Zobacz także Volker Zimmermann: Medycyna w późnośredniowiecznych encyklopediach rękopisów. W: Archiwum Sudhoffa. t. 67, 1983, s. 39-49.
  42. Carlos G. Noreña: Juan Luis Vives . Martinusa Nijhoffa. Haga 1970, s. 247/248.
  43. Ulrich Johannes Schneider: Książki jako maszyny wiedzy. W: ibid. (red.): Poznać jego świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym . WBG, Darmstadt 2006, s. 9-20, tutaj s. 11.
  44. a b Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 276.
  45. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 39/40.
  46. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie drugie, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 41 i n.
  47. Helena Henrica Maria van Lieshout: Van book tot bibliotheek. De wordingsgeschiedis van de Dictionaire Historique et Critique van Pierre Bayle (1689-1706). Diss. Nijmegen, Grave 1992. s. 228/229.
  48. Richard Yeo: Encyklopedyczne wizje. Słowniki naukowe i kultura oświecenia . Cambridge University Press, Cambridge 2001, s. 14-16.
  49. Frank A. Kafker: Wpływ encyklopedii na XVIII-wieczną tradycję encyklopedyczną. W: Frank A. Kafker: Wybitne encyklopedie z końca XVIII wieku: jedenastu następców Encyklopedii . Fundacja Woltera. Oxford 1994, s. 389–399, tutaj s. 389/390.
  50. Frank A. Kafker: Epilog: żółw i zając: porównanie długowieczności Encyclopaedia Britannica i Encyclopédie . W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 299-307, tutaj s. 302, 307.
  51. Anja zum Hingst: Historia Wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 123-126.
  52. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza historia generyczna popularnej encyklopedii w Niemczech i Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Niemeyer, Tybinga 2000, s. 36.
  53. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 21.
  54. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 50.
  55. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 23.
  56. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 199/200.
  57. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 441-462, tutaj s. 447.
  58. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 441-462, tutaj s. 442.
  59. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 441-462, tutaj s. 457/458, 460.
  60. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 162.
  61. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 271.
  62. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 275, 280, 285.
  63. Anja zum Hingst: Historia Wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 173.
  64. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 17/18.
  65. Dan O'Sullivan: Wikipedia. Nowa społeczność praktyków? Ashgate. Farnham, Burlington 2009, s. 77.
  66. Herbert George Wells: Wykład wygłoszony w Instytucie Królewskim Wielkiej Brytanii, 20 listopada . 1936, s. 3-35, tutaj s. 14. „Ta Światowa Encyklopedia byłaby mentalnym zapleczem każdego inteligentnego człowieka na świecie. Byłaby żywa, rosła i zmieniałaby się nieustannie poddawana rewizji, rozszerzaniu i zastępowaniu pierwotnych myślicieli na całym świecie. Każda uczelnia i instytucja badawcza powinna ją zasilać. Każdy świeży umysł powinien mieć kontakt z jego stałą organizacją redakcyjną. A z drugiej strony jego zawartość byłaby standardowym źródłem materiałów do instruktażowej strony pracy w szkole i na uczelni, do weryfikacji faktów i testowania wypowiedzi – na całym świecie.” Cytat za: Wikiquote, pobrano 20 czerwca 2011 r.
  67. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 19/20.
  68. Encyklopedia. W: Grote Winkler Prins . Elsevier. Amsterdam / Antwerpia 1990, s. 5/6.
  69. a b Encyklopedia. W: Encyklopedia Brockhaus . Tom 8. Wydanie 21, F.A. Brockhaus. Lipsk/Mannheim 2006, s. 174–180, tutaj s. 179/180.
  70. Shane Greenstein, Michelle Devereux: The Crisis at Encyclopaedia Britannica ( Memento z 13 marca 2013 r. w Internet Archive ) (PDF; 462 kB), Kellogg School of Management, s. 5/6. Źródło 20 czerwca 2011.
  71. Shane Greenstein, Michelle Devereux: The Crisis at Encyclopaedia Britannica ( Memento z 13 marca 2013 r. w Internet Archive ) (PDF; 462 kB), Kellogg School of Management, s. 7/8. Źródło 20 czerwca 2011.
  72. Shane Greenstein, Michelle Devereux: The Crisis at Encyclopaedia Britannica ( Memento z 13 marca 2013 r. w Internet Archive ) (PDF; 462 kB), Kellogg School of Management, s. 9–11. Źródło 20 czerwca 2011.
  73. ↑ Alternatywnie Britannica Online datuje narodziny na rok 1994. Shane Greenstein, Michelle Devereux: The Crisis at Encyclopaedia Britannica ( Memento z 13 marca 2013 r. w Internet Archive ) (PDF; 462 kB), Kellogg School of Management, s. 7. Pobrano 20 czerwca 2011.
  74. listserv.uh.edu , University of Houston, dostęp 20 czerwca 2011.
  75. Ogłoszenie projektu , GNU.org, dostęp 20 czerwca 2011.
  76. Gwiazdka: Wikipedia. Wiedza dla wszystkich , grudzień 2007, dostęp 27 czerwca 2011.
  77. Zeit Online: Im bardziej kontrowersyjne, tym lepiej (PDF; 83 kB), Wywiad z Peterem Haberem , 8 lipca 2010 r., pobrany 27 czerwca 2011 r.; Annette Lorenz: Ocena jakości wpisów stomatologicznych w Wikipedii – porównanie ze specjalistyczną literaturą stomatologiczną , Diss. Freiburg 2009, pobrane 27 czerwca 2011 r.
  78. Roy Rosenzweig: Czy historia może być Open Source? Wikipedia and the Future of the Past ( Pamiątka z 1 kwietnia 2018 w Internet Archive ), 2006, dostęp 27 czerwca 2011.
  79. Bildungsklick.de: Bundeskartellamt zezwala na przejęcie Brockhaus Verlag przez Bertelsmann , pobrane 20 czerwca 2011 r.
  80. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 268/269.
  81. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 269/270.
  82. Georg Jäger: Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 1: Imperium 1870-1918. Część 2. Saur, Frankfurt nad Menem 2001, s. 541-575, tutaj s. 566/567.
  83. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tu s. 270.
  84. A. Rewin, Ju. Schmuskis: Rozwój encyklopedii w ZSRR. W: Hans-Joachim Diesner, Günter Gurst (red.): Encyklopedie wczoraj i dziś . Instytut Bibliograficzny VEB. Lipsk 1976, s. 263–296, tutaj s. 292.
  85. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 18.
  86. Encyklopedia. W: Encyklopedyczny leksykon Meyera . Tom 8, Instytut Bibliograficzny. Mannheim, Wiedeń, Zurych 1973, s. 8–13, tutaj s. 8.
  87. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie drugie, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 3.
  88. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 315.
  89. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 27.
  90. Na ENSIE patrz: H.J. Pos: Algemene Inleiding. W: Eeerste Nederlandse Systematisch Ingerichte Encyclopedia . Tom 1. ENSIE Amsterdam 1946, s. V–XVI, tutaj s. VI–VII uzasadniając zasadę systematyczności, s. XXIV używać i rejestrować.
  91. Anja zum Hingst: Historia Wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 164/165.
  92. Jak korzystać z Propedii. W: Propedia. Zarys wiedzy i przewodnik po Britannicy. wydanie 15, Chicago 1998, s. 4.
  93. a b Edgar C. Bailey Jr.: Pozyskiwanie i używanie encyklopedii ogólnych w małych bibliotekach akademickich. W: RQ 25, nr 2 (zima 1985), s. 218-222, tu s. 220.
  94. Olga Weijers: Funkcje alfabetu w średniowieczu. W: Ulrich Johannes Schneider (red.): Poznać swój świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym . WBG, Darmstadt 2006, s. 22-32, tutaj s. 22/23, 25.
  95. Encyklopedia. W: Encyklopedyczny leksykon Meyera . Tom 8, Instytut Bibliograficzny. Mannheim, Wiedeń, Zurych 1973, s. 8–13, tutaj s. 9.
  96. Ulrich Johannes Schneider: Wynalazek wiedzy ogólnej. Pismo encyklopedyczne w epoce oświecenia . Akademia Verlag: Berlin 2013, s. 17/18.
  97. Jac. L. Griep: Encyklopedia. W: De Grote Oosthoek. Tom 7. Uitgeversmaatschappij BV firmy Oosthoek. Utrecht 1977, s. 19–22, tutaj s. 22.
  98. Philipp Blom: Oświecanie świata. Encyklopedia, Księga, która zmieniła bieg historii . Palgrave Macmillan. Nowy Jork, Houndsmille 2004, s. 43.
  99. Ulrich Dierse: Encyklopedia. O dziejach koncepcji filozoficzno-naukowej . Diss. Bochum 1977. Bouvier Verlag Herbert Grundmann, Bonn 1977, s. 56.
  100. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Voltaire, Oxford 2010, s. 147.
  101. a b c Robert L. Collison, Warren E. Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 262.
  102. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 213.
  103. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 192.
  104. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 119.
  105. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Voltaire, Oxford 2010, s. 9.
  106. a b c Encyklopedia . W: Encyklopedia Britannica . Wydanie 11, 1911.
  107. ^ Zobacz stronę przeglądu digitalizacji , dostęp 18 lutego 2014 r.
  108. a b Olga Weijers: Funkcje alfabetu w średniowieczu. W: Ulrich Johannes Schneider (red.): Poznać swój świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym . WBG, Darmstadt 2006, s. 22-32, tutaj s. 29.
  109. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 98/99.
  110. Aude Doody: Encyklopedia Pliniusza. Recepcja historii naturalnej. Cambridge University Press, Cambridge i in. 2010, s. 126. Tłumaczenie na przykładzie języka angielskiego.
  111. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 263.
  112. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 115.
  113. Na przykład, bilans w New Pauly, patrz Der Neue Pauly z: Informationsmittel für Bibliotheken (IFB) 8(2000) 1/4, pobrane 20 czerwca 2011 r.
  114. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 271. Oryginał: „mistrz wolności na całym świecie”.
  115. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 76.
  116. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza historia generyczna popularnej encyklopedii w Niemczech i Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Niemeyer, Tybinga 2000, s. 36, 40.
  117. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie drugie, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 2.
  118. Roy Rosenzweig: Czy historia może być Open Source? Wikipedia and the Future of the Past ( pamiątka z 13 kwietnia 2016 r. w Internet Archive ), 2006, pobrane 20 czerwca 2011 r.
  119. Crawford, Holly: Usługi referencyjne i informacyjne: wprowadzenie . Biblioteki Unlimited Englewood, CO, 2001, s. 433-459.
  120. a b c d e f Robert L. Collison, Warren E. Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 261.
  121. Zobacz na przykład Robert Luff: Przekazywanie wiedzy w europejskim średniowieczu. Dzieła „Imago mundi” i ich prologi. Max Niemeyer Verlag, Tybinga 1999, s. 415, 417. Przedruk 2012, ISBN 978-3-11-092074-1 , pdf .
  122. Richard Yeo: Encyklopedyczne wizje. Słowniki naukowe i kultura oświecenia . Cambridge University Press, Cambridge 2001, s. 12.
  123. Ines Prodöhl (2011): „Encyklopedia Americana” i sedno transnarodowych encyklopedii . W: Portal tematyczny Historia Europy .
  124. Barbara Wolbring: Studiowanie historii nowożytnej . Wydawnictwo UVK. Konstancja 2006, s. 169.
  125. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 72.
  126. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 107.
  127. C. Plinius Secundus zm. Ę.: Historia naturalna. łacińsko-niemiecki . Księga XI Redakcja i tłumaczenie: Roderich König we współpracy z Gerhardem Winklerem . Heimeran Verlag, O.O. 1990, s. 25.
  128. Frits van Oostrom: Maerlants areld . Wydanie drugie, Prometheus, Amsterdam 1998 (1996), s. 233.
  129. Cytat za: Philipp Blom: Enlightening the World. Encyklopedia, Księga, która zmieniła bieg historii . Palgrave Macmillan. New York, Houndsmille 2004, s. 43. Zob. une vie obscure & retiree, quelques dehors de sagesse, avec un peu de wykład, wystarczający pour attirer ce nom à des personnes qui s'en honorent sans le mériter […] Le philosophe au contraire deméle les Causes autant qu'il est en est , & souvent même les prévient, & se livre à elles avec connoissance : c'est une horloge qui se monte, pour ainsi dire, quelquefois elle-même […] le philosophe dans ses passions memes, laqu'aprègit ; il marche la nuit, mais il est précedé d'un flambeau.
  130. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 191.
  131. Encyklopedia , w: Brockhaus Encyclopedia . Tom 8. Wydanie 21, F. A. Brockhaus, Lipsk/Mannheim 2006, s. 174-180, tutaj s. 174.
  132. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 192/193.
  133. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza historia generyczna popularnej encyklopedii w Niemczech i Wielkiej Brytanii w XIX wieku. Niemeyer, Tybinga 2000, s. 316.
  134. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 316-318.
  135. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 179.
  136. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tübingen 2000, s. 49/50 ( online ), s. 324 ( online ).
  137. Rudolf Fietz: O wartości i wykorzystaniu starych encyklopedii , 1993. Źródło 20 czerwca 2011.
  138. Frank A. Kafker, Jeff Loveland: Wydanie Williama Smelliego: skromny początek. W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 11-68, tutaj s. 29. „Mieszkańcy są czarni lub bardzo blisko niego, ale nie są tak brzydcy jak Murzyni”.
  139. ^ Artykuł "Murzyn". W: Encyclopaedia Britannica, wydanie 11.
  140. Philipp Blom: Oświecanie świata. Encyklopedia, Księga, która zmieniła bieg historii . Palgrave Macmillan. Nowy Jork, Houndsmille 2004, s. 150.
  141. Ina Ulrike Paul: "Obudź się i przeczytaj...". O przekazywaniu stereotypów narodowych w europejskich encyklopediach XVIII wieku. W: Ingrid Tomkowiak (red.): Popularne encyklopedie. O doborze, porządkowaniu i przekazywaniu wiedzy . Chronos Verlag, Zurych 2002, s. 197-220.
  142. ^ Artykuł „Homoseksualizm”. W: Brockhaus Ludowy . Wydanie XII, F. A. Brockhaus, Wiesbaden 1956, s. 348.
  143. Czerwiec L Engle, Elizabeth Futas: Seksizm w encyklopediach dla dorosłych. W: RQ 23, nr 1 (jesień 1983), s. 29-39, tu s. 37.
  144. a b Harvey Einbinder: Mit o Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 94, 110/111.
  145. Kathleen Hardesty Doig, Frank A. Kafker, Jeff Loveland: Dodatek George'a Gleiga do trzeciego wydania (1801-1803): uczony i waleczny. W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 253–297, tutaj s. 259. „Francuska Encyklopedia została oskarżona i słusznie oskarżana o rozpowszechnianie daleko i szeroko nasion anarchii i ateizmu. Jeśli ENCYCLOPAEDIA BRITANNICA w jakimkolwiek stopniu będzie przeciwdziałać tendencjom tego zgubnego Dzieła, to nawet te dwa tomy nie będą całkowicie niegodne Patronatu Waszej Królewskiej Mości”.
  146. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 63, 67.
  147. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 67.
  148. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 263.
  149. Hoofdredactie: De Katholieke Encyclopedie. W: Encyklopedia De Katholieke . Wydanie drugie, Uitgeverij Mij. Joost van den Vondel, Standardowy handel książkami. Amsterdam/Antwerpia 1949, s. [1–7], tutaj s. [2].
  150. Encyklopedia De Katholieke. Proeve van bewerking tevens prospekt emisyjny . Uitgeverij Mij. Joost van den Vondel. Amsterdam 1932, s. [1–3], tutaj s. [2].
  151. a b Przedmowy na Enzyklopaedie.ch (PDF; 33 kB), pobrane 20 czerwca 2011 r.
  152. Ławrientij Beria . W: Lustro . Nie. 8 , 1996 ( online ).
  153. Mianowicie Ludwig von Jan , Karl Mayhoff (red.): C. Plini Secundi naturalis historiae libri XXXVII. Teubner, Stuttgart 1967–2002 (przedruk wydania 1892–1909).
  154. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 441-462, tutaj s. 441.
  155. Philip Krapp, Patricia K. Ballou: Encyklopedia. W: Encyklopedia Colliera z bibliografią i indeksem . Tom 9. Collier's, New York, Toronto, Sydney 1995, s. 136–140, tutaj s. 137.
  156. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 108-110.
  157. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 23.
  158. Lenelotte Möller (red.): Encyklopedia Izydora z Sewilli . Wydawca macierzy. Wiesbaden 2008, s. 16.
  159. Zobacz na przykład Robert Luff: Przekazywanie wiedzy w europejskim średniowieczu. Dzieła „Imago mundi” i ich prologi. Max Niemeyer Verlag, Tybinga 1999, s. 424.
  160. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 73.
  161. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 108.
  162. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie drugie, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 140.
  163. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 124, s. 145.
  164. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 29.
  165. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 263.
  166. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 247.
  167. Heinz Stephan, Helga Weck: Rozwój literatury leksykograficznej, zwłaszcza ogólnych encyklopedii, w NRD . W: Hans-Joachim Diesner, Günter Gurst (red.): Encyklopedie wczoraj i dziś . Instytut Bibliograficzny VEB. Lipsk 1976, s. 203–296, tutaj s. 292.
  168. Sándor Zsuilinszky: Rozwój leksykografii węgierskiej ze szczególnym uwzględnieniem leksyki ogólnej. W: Hans-Joachim Diesner, Günter Gurst (red.): Encyklopedie wczoraj i dziś . Instytut Bibliograficzny VEB. Lipsk 1976, s. 319-335, tutaj s. 333.
  169. Sebastian Balzter: Kto ratuje Wielkiego Norwega? W: FAZ.NET , 19 października 2011. Pobrano 4 marca 2015.
  170. Wszystko po prostu wygooglowane . FOCUS, dostęp 20 czerwca 2011 r.
  171. Ostatni Brockhaus . FAZ.NET, dostęp 20 czerwca 2011 r.
  172. Steffen Siegel: Miejsca obrazu w alfabecie tekstu encyklopedycznego. W: Ulrich Johannes Schneider (red.): Poznać swój świat. Encyklopedie w okresie nowożytnym . WBG, Darmstadt 2006, s. 164-179, tu s. 165, 168, 176.
  173. Georg Jäger: Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 1: Imperium 1870-1918. Część 2. Saur, Frankfurt nad Menem 2001, s. 541-575, tutaj s. 544.
  174. Anja zum Hingst: Historia Wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 174/175.
  175. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 263.
  176. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 253.
  177. Georg Jäger: Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 1: Imperium 1870-1918. Część 2. Saur, Frankfurt nad Menem 2001, s. 541-575, tutaj s. 545.
  178. Anja zum Hingst: Historia Wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 184-186. Zobacz na własnym Hundertwasser-brockhaus.de ( Memento z 17 grudnia 2014 w Internet Archive )
  179. Frank A. Kafker, Jeff Loveland: Wydanie Williama Smelliego: skromny początek. W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 11–68, tutaj s. 16/17.
  180. Georg Jäger: Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 1: Imperium 1870-1918. Część 2. Saur, Frankfurt nad Menem 2001, s. 541-575, tutaj s. 550.
  181. Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie II, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 205/209.
  182. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 87.
  183. Frank A. Kafker, Jeff Loveland: Wydanie Williama Smelliego: skromny początek. W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 11–68, tutaj s. 19, 21.
  184. a b Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745) . Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 82.
  185. Johann Heinrich Zedler: Duży kompletny uniwersalny leksykon . Tom 23. Akademicka Drukarnia i Wydawnictwo. Graz 1961, s. 60–79.
  186. Frank A. Kafker, Jeff Loveland: Wydanie Williama Smelliego: skromny początek. W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 11-68, tutaj s. 20.
  187. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 327.
  188. Zobacz na przykład Robert Luff: Przekazywanie wiedzy w europejskim średniowieczu. Dzieła „Imago mundi” i ich prologi. Max Niemeyer Verlag, Tybinga 1999, s. 413/414.
  189. Zobacz na przykład Robert Luff: Przekazywanie wiedzy w europejskim średniowieczu. Dzieła „Imago mundi” i ich prologi. Max Niemeyer Verlag, Tybinga 1999, s. 414/415.
  190. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 93-95.
  191. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 96 i n.
  192. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 118/199.
  193. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 98/99.
  194. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 99, 101.
  195. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 102.
  196. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 441-462, tutaj s. 455.
  197. Hubert Cancik, Matthias Kopp: „Der Neue Pauly”: edycja i produkcja encyklopedii przy wsparciu EDP. W: Historische Sozialforschung 23, nr 4 (86, 1998), s. 128-136, tu s. 129/130, 133.
  198. Dan O'Sullivan: Wikipedia. Nowa społeczność praktyków? Ashgate. Farnham, Burlington 2009, s. 86/87.
  199. Daniela Pscheida: Wszechświat Wikipedii. Jak Internet zmienia naszą kulturę wiedzy. transkrypcja. Bielefeld 2010, s. 342/343.
  200. Ankieta redakcji WP 2011 — Topline , dostęp 20 czerwca 2011 r.
  201. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 35.
  202. Jürgen Mittelstrass: Z korzyścią dla encyklopedii . W: Encyklopedyczny leksykon Meyera . Tom 1. Instytut Bibliograficzny. Mannheim / Wiedeń / Zurych 1971, s. IX–XIX.
  203. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 52.
  204. Frank A. Kafker, Jeff Loveland: Wydanie Williama Smelliego: skromny początek. W: Frank A. Kafker, Jeff Loveland (red.): The Early Britannica (1768/1803) . Fundacja Woltera. Oxford 2009, s. 11-68, tutaj s. 15.
  205. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 102.
  206. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 266, 270.
  207. a b Harvey Einbinder: Mit o Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 267, 269, 304.
  208. Steven Roger Fischer: Historia czytania . Reaction Books, Londyn 2003, s. 297.
  209. Sorcha Cary: Katalog Kultury Pliniusza. Sztuka i imperium w historii naturalnej. Oxford University Press, Nowy Jork 2003, s. 15/16.
  210. a b Robert Luff: Transfer wiedzy w europejskim średniowieczu. Dzieła „Imago mundi” i ich prologi. Max Niemeyer Verlag, Tybinga 1999, s. 423/424.
  211. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Voltaire, Oxford 2010, s. 74/75.
  212. Robert Darnton, Biznes oświecenia. Historia wydawnicza Encyklopedii 1775-1800. The Belknap Press z Harvard University Press, Cambridge (Mass.), Londyn 1979, s. 525-528.
  213. Georg Jäger: Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 1: Imperium 1870-1918. Część 2. Saur, Frankfurt nad Menem 2001, s. 541-575, tutaj s. 552.
  214. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 441-462, tutaj s. 442/443, s. 445.
  215. Thomas Keiderling : Wydawca encyklopedii. W: Historia księgarstwa niemieckiego w XIX i XX wieku . Tom 2: Republika Weimarska 1918-1933. Część 1. Saur, Frankfurt nad Menem 2007, s. 461.
  216. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 246/247.
  217. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 42.
  218. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 271.
  219. Thomas Keiderling : FA Brockhaus 1905-2005 . Brockhaus w mediach wiedzy. Lipsk/Mannheim 2005, s. 252.
  220. Jürgen Mittelstrass: Z korzyścią dla encyklopedii . W: Encyklopedyczny leksykon Meyera . Tom 1. Instytut Bibliograficzny. Mannheim / Wiedeń / Zurych 1971, s. IX–XIX, tu s. XVI.
  221. Cytat z Wernera Lenza: Mała historia wielkich encyklopedii . Bertelsmann Lexikon-Verlag, Gütersloh 1974, s. 9.
  222. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 119.
  223. Anja zum Hingst: Historia Wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 155-157.
  224. Ulrike Spree: Pogoń za wiedzą. Porównawcza ogólna historia popularnej encyklopedii w dziewiętnastowiecznych Niemczech i Wielkiej Brytanii . Niemeyer, Tybinga 2000, s. 311.
  225. Jeff Loveland: alternatywna encyklopedia? Uniwersalna historia sztuki i nauki Dennisa de Coetlogona (1745). Fundacja Woltera, Oxford 2010, s. 183.
  226. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 73.
  227. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 7, s. 10.
  228. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 8, s. 281.
  229. Według Harveya Einbindera: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 70/71.
  230. Według Harveya Einbindera: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 72.
  231. Robert L Collison, Warren E Preece: Encyklopedie i słowniki. W: Encyklopedia Britannica . Tom 18. Wydanie 15, 1998, s. 257–280, tutaj s. 263.
  232. Edgar C. Bailey Jr.: Pozyskiwanie i używanie encyklopedii ogólnych w małych bibliotekach akademickich. W: RQ. Vol. 25, nr 2 (zima 1985), s. 218–222, tu s. 220/221.
  233. Monika Schmitz-Emans: Encyklopedyczne fantazje . Formy reprezentacji przekazujące wiedzę w literaturze - studia przypadków i poetyka (= Monika Schmitz-Emans [red.]: Literatura - Wiedza - Poetyka . Tom 8 ). Georg Olms Verlag, Hildesheim / Zurych / Nowy Jork 2019, ISBN 978-3-487-15640-8 , O - Orbis-Pictus: Ilustrowane kompendia wiedzy i literatury wizualnej, s. 302 ( ograniczony podgląd w Google Book Search).
  234. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 151/152, 245, 249.
  235. ^ a b c Robert Collison: Encyklopedie. Ich historia na przestrzeni wieków. Przewodnik bibliograficzny z obszernymi notatkami historycznymi do ogólnych encyklopedii wydawanych na całym świecie od 350 roku p.n.e. do dnia dzisiejszego . Wydanie drugie, Hafner, Nowy Jork 1966, s. 9.
  236. Harvey Einbinder: Mit Britannicy . MacGibbon & Kee, Londyn 1964. Przedruk: Johnson Reprint Corporation, Nowy Jork, Londyn 1972, s. 319-322.
  237. Shane Greenstein, Michelle Devereux: Kryzys w Encyklopedii Britannica . ( Pamiątka z 13 marca 2013 r. w Internet Archive ) (PDF; 462 kB), Kellogg School of Management, s. 3. Pobrano 20 czerwca 2011.
  238. a b Anja zum Hingst: Historia wielkiego Brockhausu. Od leksykonu konwersacji do encyklopedii. Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 1995, s. 172.